àêët nûúác xûá súã ca ta tûâ Bù’c chđ Nam; chng ta run run
mâ súã hûäu lẩi toân bưå non sưng gêëm vốc. Bù’c vâo Nam
thùm sưng Hûúng, ni Ngûå, Cam Ranh, Àâ Lẩt, Hâ
Tiïn, thùm àưìng bùçng sưng Chđn Rưìng; Nam ra Bù’c
thùm mưå tưí Hng Vûúng, àïën nghiïng mònh thùm Lùng
Bấc Hưì, thùm võnh Hẩ Long, thùm ni Tẫn Viïn Mưỵi
bûúác tưi thùm Nam bưå sau 32 nùm xa cấch lâ tưi lẩi nhû
giâu thïm mưåt miïëng thõt ca têm hưìn. Tưi sưëng toân
thên thïí ca àêët nûúác, sưëng toân cội, cho bộ 32 nùm tưi
xa cấch, cho bộ lc tònh hònh chiïën tranh dâi dùéng, mònh
ca Tưí qëc úã xa xưi hốa ra nhû lâ trûâu tûúång! Àêy lâ
mưåt cåc sum hổp, àêy lâ mưåt sûå tấi sinh! Ưi, tưi xëng
sên bay Tên Sún Nhêët, àêìu khưng cố m, nhêån lêëy cấi
mùåt trúâi Nam bưå; àïm hưm àố, àïm àêìu tiïn vïì vúái Nam
bưå, tưi sưët nống, tưi sưët nù’ng; cấc bẩn úã Hưåi Vùn nghïå
Giẫi phống pha cho tưi mưåt cưëc nûúác chanh àấ; tưi ëng
ngm àêìu tiïn sau 32 nùm! Châ, sao mâ trấi chanh Nam
bưå thúm nûác lïn nhû vêåy! Mi vỗ nố sûåc vâo cưí hổng;
chung quanh tưi, cấc bẩn tưi khưng ai biïët cẫ, khưng ai
ngúâ àiïìu gò cẫ! Chó cố tưi, cấi ngûúâi úã xa Nam bưå 32 nùm,
thò sệ nhúá cấi võ nûúác chanh quẫ Nam bưå àûúåc ëng lẩi
nây cho àïën sët àúâi! Rưìi trûa hưm sau, ùn cúm, tưi nhêån
thêëy cấc thûá rau thúm ca àưìng bùçng Nam bưå sao mïìm
mẩi thïë! Chù’c lâ tẩi ph sa ca sưng Cûãu Long. Tưi
thêìm mûâng trong bng, mûâng cho àêët nûúác ta; úã cội
Viïm bang nây, phêìn àêët cội Nam ca Tưí qëc, ta phẫi
giûä gòn vơnh viïỵn! Tưi thêåt àậ tấi sinh, khi ngưìi trong
mưåt nhâ quen úã Ph Nhån (Sâi Gôn), nhòn ra cûãa sưí,
thêëy cấi cêy bưng bt rêët cao ngoâi vûúân, hoa lưìng àên
àỗ thẫ tua, giố àưìng bùçng Nam bưå, àïën tûâ Àưng Hẫi, thưíi
MÂI SÙỈT NÏN KIM 531
lay cấi cêy bưng bt Nam bưå! Ưi! Lông ca ngûúâi thi sơ,
cấi lân da ca anh rêët xc cẫm vúái nù’ng súám mûa chiïìu;
mûa ca ma mûa Nam Bưå thêåt lâ hiïìn lânh, nhû mưåt
ngûúâi vûâa múái giêån cậi nhau thò bưỵng chưëc àậ nđn, rưìi
móm cûúâi trúã lẩi! - Tưi nghơ, mai sau, mưỵi chng ta, úã
Bù’c vâi nùm, lẩi mưåt chuën vư Nam, úã Nam vâi nùm
lẩi mưåt k ra Bù’c, mưỵi lêìn trẫi qua vâi nghòn cêy sưë nhû
vêåy, cấi xc cẫm lẩi múái trúã lẩi, trễ trúã lẩi. - Ban nậy túái
giúâ, tưi múái nối súã hûäu non sưng, súã hûäu thúâi tiïët, tưi
chûa nối súã hûäu lêëy àưìng bâo mn q ngân u ca
chng ta. Cấc em nhỗ miïìn Nam, cấc bâ mấ miïìn Nam!
Mưåt àưìng chđ lậnh t ca ta cố tỗ : Khi chiïën thù’ng
hoân toân l giùåc, nïn tẩc mưåt cấi tûúång ca ngûúâi ph
nûä Viïåt Nam tûúång trûng cho bâ mể, cng lâ tûúång
trûng cho Tưí qëc. Tiïëp theo àố, nhiïìu ph nûä ngoâi
Bù’c, cẫm àưång thay, àậ phất biïíu: nïëu tẩc mưåt cấi tûúång
nghơa nhû vêåy, thò chng tưi, ph nûä miïìn Bù’c, mën
rùçng bûác tûúång àố sệ mùåc ấo bâ ba, sệ cố bi tốc, sệ
khùn rùçn vù’t vai, nghơa lâ sệ lâ bûác tûúång bâ mấ miïìn
Nam! Ưi! Múái mêëy thấng thưi, chng ta àang úã thúâi k
àêìu chiïëm lơnh, súã hûäu; côn say sûa, khấm phấ nâo
bùçng! Côn ngẩc nhiïn múái mễ nâo bùçng! Tuy vêåy cåc
chiïëm lơnh súã hûäu nây sệ lâ mûúâi nùm, trùm nùm, khưng
bao giúâ dûát, búãi Tưí qëc lâ vơnh cûãu
Cẫm nghơ thûá hai ca tưi, lâ nghơ vïì sûå chiïën thù’ng
ca lông chung thy. Chng ta àêu cố phẫi chó lâ thù’ng
trêån àún thìn, chiïën thù’ng khẫi hoân - mâ àêy lâ, húäi
cấc liïåt sơ ca ta, tûâ em Tấm têím dêìu àïën ngûúâi thúå àiïån
Nguỵn Vùn Trưỵi! Àêy lâ cåc chiïën thù’ng ca trúâi àêët.
Thiïn àõa q thêìn úi! Cha ưng chng ta vêỵn dùån con
chấu: “Øn úã sao cho côn cố trúâi cố àêët”, cấi lc Cấch
532 TOÂN TÊÅP XN DIÏÅU
mẩng côn gùåp mn vân khố khùn, lc àố úã trong cấc
thânh thõ tẩm chiïëm, tûúãng nhû sûå àúâi lưån àêìu xëng
àêët mâ ài; tïn mốc ti thò lâm tưíng thưëng, con vúå nố, m
Thiïåu, àấng lệ úã cấc nûúác ngûúâi ta lâm hònh chòm trong
túâ giêëy bẩc, đt nhêët cng lâ hònh ca bâ Cưng l, hay bâ
Phấp låt, soi lïn thêëy àêìu bâ ta cố nhûäng tia sấng ta
ra, àùçng nây nhûäng giêëy bẩc ca cấi nûúác gổi lâ “Viïåt
Nam Cưång hôa” soi lïn thêëy hònh chòm ca m Thiïåu
bn lêåu, vúái mưåt cấi bi tốc úã sau ốt! Hïët nối rưìi! Chng
chiïëm lêëy cấc thûá trang thúâ, cấc thûá diïỵn àâi àïí mâ rïu
rao bấn rễ Tưí qëc; chng nố lï mấy chếm ài, lđnh ca
M - ngu mưí bng ngûúâi u nûúác lêëy gan mâ nhêåu
rûúåu! Nhûäng lc àố àêët trúâi àẫo ngûúåc, àen trù’ng lưån
phêo, tûúãng nhû cấi thúâi trõ vò ca M - ngu kếo dâi
mậi trong vng tẩm chiïëm! Phẫi trẫi qua mưåt cåc gieo
trưìng 30 nùm tûâ 1945 àïën nay, trấi àưåc lêåp thưëng nhêët
múái chđn trïn cêy. Hưìi Cấch mẩng thấng Tấm 1945, tẩi
Hâ Nưåi, bẩn ca tưi Ngun Hưìng hưì húãi nối vúái chõ
Hoâng Hûúng Bònh (bêy giúâ àậ mêët): “- Chõ úi, Cấch
mẩng thânh cưng rưìi!”; nhâ vùn Ngun Hưìng àậ tham
gia cấch mẩng tûâ khi Hưåi Vùn hốa cûáu qëc côn trong
bống tưëi nïn cố l do àùåc biïåt vui sûúáng. Nhûng Cấch
mẩng chûa thânh cưng toân vển, mâ phẫi trẫi qua
Khấng chiïën chưëng Phấp, rưìi lẩi trẫi Khấng chiïën chưëng
M, mưåt vẩn chđn trùm nùm mûúi ngây gian khưí, hy
sinh, chïët chốc, àïí àïën cấi bíi sấng ngây 30 thấng tû
1975: chng tưi àang úã tẩi tôa soẩn tẩp chđ Tấc phêím
múái ca Hưåi Nhâ vùn Viïåt Nam: Trong àâi phất thanh,
lúâi ca Dûúng Vùn Minh kïu gổi lđnh ngu àûâng chưëng
cûå àang àûúåc phất ài phất lẩi; bưỵng tiïëng phấo úã cú quan
bïn cẩnh nưí giôn giậ! Àố lâ theo ûúác hển ca Hâ Nưåi,
khi qn giẫi phống vâo cù’m cúâ lïn dinh tưíng thưëng
MÂI SÙỈT NÏN KIM 533
ngu tẩi Sâi Gôn, thò cấc cú quan àưët phấo ûáng nhau.
Nghe tiïëng phấo, anh bẩn Ngun Hưìng 60 tíi ca tưi
cố chôm rêu ngù’n dûúái cùçm, bưỵng lêëy hai tay àêåp vâo
cấnh cûãa tôa bấo thònh thònh, vâ la lïn: “Qn ngu
hâng rưìi! Qn ngu hâng rưìi!” nhû mưåt àûáa con nđt. Tưi
phẫi quay mùåt ài, vò bêët giấc hai dông lïå vổt lïn trong
mù’t tưi. ƯÌÌ! Cấch mẩng bêy giúâ múái thêåt sûå lâ thânh
cưng rưìi! Mưåt vẩn chđn trùm nùm mûúi ngây chiïën àêëu,
cấi lc chó côn cố vâi bưën trùm ngây nûäa chđnh lẩi lâ mưåt
lc rêët gay! Cố nhûäng ngûúâi àậ túái lc àố mâ côn bỗ
Khấng chiïën mâ ài Ưi! Nhû mưåt cåc trêo lïn ni cao:
55 ngây cëi cng nûäa lâ túái àónh. Chiïën dõch Hưì Chđ
Minh hoân toân thânh cưng. Lïn túái àónh tuåt vúâi, bêy
giúâ nhòn lẩi, sao mâ rộ mưìn mưåt:
Hònh khe thïë ni gêìn xa
Àûát thưi lẩi nưëi, thêëp àâ lẩi cao.
Tûúãng sëi àậ àûát, nhûng chûa, lẩi nưëi, lẩi chẫy ra
kia; tûúãng ni thêëp tểt xëng chó côn lâ mưåt cấi àưìi, mưåt
cấi quên, nhûng khưng! Ni lẩi lïn dêìn rưìi cao vt!
Cấi niïìm vui sûúáng vư hẩn vûäng vâng, vư cng vûäng
chậi ca chng ta, lâ lông tin ca cha ưng ta rùçng cố trúâi
cố àêët, cố phẫi cố trấi, cố trung cố nõnh, cố chđnh cố tâ,
àûúåc chûáng minh lâ àng.
Chûä rùçng: “Thiïn vộng khưi khưi
Sú nhi bêët lêåu” lûúái trúâi ba giùng
(1)
Trúâi lâ quy låt ca lõch sûã, trúâi lâ chên l ca nhên
dên, trúâi lâ mùåt trúâi ca Cấch mẩng. ÚÃ thúâi àiïím nây,
chng ta àûúåc chûáng kiïën “quẫ bấo nhận tiïìn”: rộ râng
534 TOÂN TÊÅP XN DIÏÅU
(1) Ca dao miïìn Nam, nghơa lâ: Lûúái trúâi mang mang, thûa nhûng
mâ khưng lổt àûúåc.
trûúác mù’t ta, tưíng thưëng M Nđch-xún, àûáa àậ ra lïånh
cho B.52 mûúâi hai ngây àïm nếm bom xëng Hâ Nưåi, tïn
mốc ti sưë mưåt êëy bõ àấ àđt ra khỗi Nhâ Trù’ng; vâ mưåt
nhâ bấo nûúác ngoâi nối: “Nhû mưåt lêu àâi bùçng cất bõ
triïìu dêng quết sẩch, chïë àưå ngu bõ cën ài búãi cấi biïín
du kđch vâ qn chđnh quy Giẫi phống trân vâo thânh
phưë”. Bấo Sâi Gôn giẫi phống àùng bâi vïì V Hưìng
Khanh, Trêìn Trung Dung, v.v bao nhiïu àêìu sỗ theo
giùåc lâm hẩi nhên dên, nay àêìu hâng nhên dên vâ xin
tha tưåi.
Bổn àïë qëc M àang thêëy thïë giúái co hểp lẩi trûúác
mù’t chng, rung chuín dûúái chên chng, chng nố vậi
àư la mâ mua cấi thua, cấi nhc. Chûá côn nhên dên ta,
cấch mẩng ta thò mổi sûå vêåt àïìu nẫy núã, phất huy. Vûâa
rưìi, thùm qụ Nam, tưi àûúåc gùåp lẩi bâ con bẩn bê thên
thåc, cố ngûúâi àậ àổc lïn cêu thú ca Nguỵn Du: “Trúâi
côn àïí cố hưm nay - Tan sûúng àêìu ngộ, vến mêy cëi
trúâi”; chng tưi nhù’c cêu thú Nguỵn Du, lâ àïí sung
sûúáng trong giúâ pht nây vêỵn nhúá àïën cấi thêìn ca ngưn
ngûä dên tưåc; khưng phẫi “trúâi côn àïí”, mâ Àẫng ta, Dên
ta ba chc nùm kiïn trò àấnh giùåc àùång cố hưm nay. Ưi!
Cố hưm nay, hưm nay lâ núi cûãa sưng lúán ra tiïëp giấp
vúái biïín, nghơa lâ khưng ph cưng lao ca mưåt giổt nûúác
nâo cẫ, tûâ lc húi sûúng àổng lẩi trïn mùåt lấ rûâng, thânh
giổt nûúác chẫy theo gên lấ mâ rúi xëng àêët, àïën lc
nûúác thêëm qua àêët lẩi ri ró chẫy dêìn ra khe, tûâ mẩch
khe nûúác kiïn nhêỵn gốp lẩi chẫy vâo lông sëi, tûâ sëi
ra sưng con, sưng cấi, tûâ sưng cấi ra cûãa biïín ngưìn ngưån
bao la Sûå nghiïåp xêy dûång cng bïìn bó nhû vêåy, “giổt
mấu nống thêëm quanh hưìn nûúác”, húäi cấc liïåt sơ trong
ngốt mưåt thïë k nay àậ ngûúâi trûúác ngậ, ngûúâi sau tiïën,
MÂI SÙỈT NÏN KIM 535
ngûúâi sau ngậ, ngûúâi sau nûäa lẩi tiïën lïn, mấu ca cấc
võ tiïn liïåt khưng mêët ài mưåt giổt nâo, mâ àậ têåp àẩi
thânh vâo cåc khẫi hoân chiïën thù’ng hưm nay, “Xậ tù’c
tûâ àêy vûäng bïìn, Giang sún tûâ àêy àưíi múái. Kiïìn khưn
bơ mâ lẩi thấi, Nhêåt nguåt hưëi mâ lẩi minh”
(1)
. Mưåt àêët
nûúác ln ln chiïën tranh khưng ngúát trong ba mûúi
nùm, ln ln mể tiïỵn con, vúå tiïỵn chưìng ài àấnh giùåc,
mâ hưm nay cố thïí nối: Hôa bònh lêu dâi, hôa bònh mậi
mậi. Mưåt àêët nûúác phẫi cù’t xễ ra tûâng chiïën khu nhỗ,
cố nhûäng cấn bưå, nhên viïn úã trong rûâng hâng chc nùm
chó thêëy lấ cêy xanh, bêy giúâ trúâi cao àêët rưång mưåt mâu
bao la, ni sưng gêëm vốc tûâ Lẩng Sún àïën Câ Mau cố à
biïín, ni, rûâng, àưìng, mù’t nhòn túái àêu chên sệ cố thïí
ài túái àố.
Ưi! Hai con mù’t ca Nguỵn Àònh Chiïíu:
Sau trúâi Thc Qu tan mêy,
Sưng trong biïín lùång mù’t thêìy sấng ra.
Hai con mù’t ca nhâ thú m vơ àẩi êëy àậ sấng lẩi
rưìi. - Ba mûúi nùm nay ca Cấch mẩng Viïåt Nam lâ têëm
gûúng sấng treo giûäa nhên hoân, àố lâ bâi hổc thy
chung vúái cấch mẩng, trung thânh vúái cấch mẩng.
Àïë qëc M lâ xêëu, lâ khẫ ưë; tû bẫn M lâ phẫn lẩi
con ngûúâi. Thấng trûúác àêy, cng trong ngưi nhâ úã Ph
Nhån mâ ngoâi vûúân cố cêy bưng bt Nam bưå giố Nam
hẫi àung àûa êëy, tưi àậ thêëy trïn tûúâng cố ghim mưåt bûác
tranh quẫng cấo ca M, àêy lâ bûác vệ ca Cưng ty
Bananas (Chëi): Mưåt con khó àưåc mùåc ấo ngûúâi, qìn
ngûúâi, àêìu khó, chên khó, àang ngưìi trïn hưë tiïu mấy,
536 TOÂN TÊÅP XN DIÏÅU
(1) Trúâi àêët gùåp vêån àen mâ lẩi àïën lc múã mang. Mùåt trùng mùåt
trúâi àậ múâ mâ lẩi sấng (trđch Bònh Ngư àẩi cấo).
mưåt tay nố giú lïn nù’m cấi chi sûá ca súåi dêy giêåt
nûúác, mưåt tay nố côn cêìm trấi chëi chđn vâng àang bốc
ùn dúã dang. Àố, lưëi quẫng cấo giêåt gên ca M, àêåp vâo
sûå ch , cưët sao cho ngûúâi ta mua nhiïìu chëi ca cưng
ty mònh, côn tưët hay xêëu cho xậ hưåi, thò cốc cêìn. Àố lâ
con khó M, chp ẫnh àïí quẫng cấo cho cưng ty chëi,
nhûng mang bao nhiïu nghơa àiïín hònh! Con khó cng
mù’c vâo mưåt vông mêu thỵn khưng giẫi quët àûúåc:
tham ùn chëi thò phẫi ài ngoâi nhiïìu, nhûng chëi ca
cưng ty chëi Bananas ngon quấ, nïn cûá phẫi tham ùn;
con khó M cng vûúng vâo vêën àïì nan giẫi. Con khó M
cng bõ “ngûúâi M hốa”, nố cng bïånh hoẩn, nố khưng
lânh mẩnh: - Tưi phên trêìn nhûäng àiïìu nghơ nây vúái
ngûúâi bẩn ch nhâ kếm tíi hún tưi; anh nối: “Bổn con
cấi trong nhâ thêëy lẩ mù’t thò treo, tưi cng khưng nghơ
túái”, rưìi anh rûát têëm hònh xëng vûát vâo mưåt xố; bûác
tûúâng àûúåc giẫi phống, nhể sấng hùèn lïn. Trong cấi xậ
hưåi M kia, khó lẩi ra gûúng cho con ngûúâi; thïë nïëu con
ngûúâi lẩi bù’t chûúác khó tham ùn nhiïìu chëi àïí àïën nưỵi
phẫi sët ngây ngưìi trïn cêìu tiïu mấy thò sao?
Àẩo l ca ta hoân toân khấc. Àố lâ lông nhên ấi ca
ta, têët cẫ vò lúåi đch ca nhên dên, ca nhên loẩi. - Àưìng
chđ Th tûúáng Phẩm Vùn Àưìng nối vúái cấc vùn nghïå sơ:
Chng ta sệ phêën àêëu àïí cố nhiïìu àiïån, nhiïìu thếp cho
nhên dên dng; tuy nhiïn chng ta khưng ào têët cẫ theo
tiïu chín àiïån hay thếp tđnh cho mưỵi àêìu ngûúâi. Mâ khi
cố à àiïån, à thếp, chng ta lẩi ch xêy dûång mưåt cåc
sưëng cố vùn hốa, cố tònh thûúng u trên trổng lêỵn nhau
Nưỵi lo ca Àẫng ta rưång lù’m, sêu lù’m. Khi giùåc M
àang hổp hưåi nghõ úã àẫo Hư-nư-lu-lu àïí bân cấch àấnh ta
mẩnh hún nûäa, thò th tûúáng Phẩm Vùn Àưìng cố cåc hổp
MÂI SÙỈT NÏN KIM 537
vúái cấc nhâ vùn, nhâ ngưn ngûä, cấc nhâ giấo àïí bân vïì
Bẫo vïå sûå trong sấng ca tiïëng Viïåt. Phẫi cêìn àïën ba bíi
hổp rẫi ra trong ba thấng; àïën cåc hổp thûá ba, Th tûúáng
phất biïíu kiïën, thò àng vâo lc hưåi nghõ Hư-nư-lu-lu.
Àẫng ta àêu cố bưëi rưëi! Nố hổp àïí tđnh chuån àấnh ta
mẩnh hún nûäa, thò ta lẩi àấnh trẫ nố câng mẩnh hún.
“Nhûng, Th tûúáng nối, cåc hổp bân vïì ”Bẫo vïå sûå trong
sấng ca tiïëng Viïåt" cố cấi àẩo l ca nố".
*
* *
Tûâ khi thânh lêåp nûúác Viïåt Nam Dên ch Cưång hôa
ngây 2 thấng 9 nùm 1945, lâ chng ta àậ bûúác vâo cåc
Trûúâng k Khấng chiïën ba mûúi nùm. Nûúác ta cố Ni
Mể bưìng con úã Xn Lưåc (Nam Bưå), lẩi cố Ni Vổng Phu
úã Bònh Àõnh (Trung Bưå); àêy lâ àêët nûúác ca tònh chung
thy; àêët nûúác mònh dâi nhû vêåy, tûâ Bù’c mâ Nam tiïën,
khưng gian tđnh hâng trùm hâng nghòn dùåm, thúâi gian
tđnh hâng nùm, hâng mûúâi nùm, khưng thy chung sao
àûúåc?
Àêy lâ mưåt cåc mâi sù’t nïn kim dâi dùéng kiïn trò.
Anh bẩn ca tưi, àûúåc dûå Hưåi nghõ ph nûä Nam Bưå nùm
1969, khi trúã ra Bù’c, àậ kïí lẩi vâ tùång cho tưi hònh ẫnh
mưåt ph nûä miïìn Nam àïën bêy giúâ vêỵn khưng phai nhẩt
àûúåc trong têm trđ tưi. - Anh ngưìi dûúái nhòn lïn; trïn
diïỵn àân, àang àûáng mưåt ph nûä; khn mùåt gian khưí
phong sûúng, àậ trẫi qua tưë cưång trùm thûá, tốc bẩc
trù’ng, khoẫng 50 tíi. Anh biïët lâ ngûúâi àấng kđnh
trổng; tuy tíi anh cng xêëp xó nhû vêåy, mâ anh thêëy
538 TOÂN TÊÅP XN DIÏÅU
àêy nhû bâ mể ca mònh, mưi anh mën mêëp mấy gổi
bùçng mấ. Hỗi ra, lâ ngûúâi quen biïët c úã thưn xậ. Biïët
rưìi, anh vêỵn khưng rt lẩi cấi cẫm tûúãng coi lâ bâ mể.
Búãi àêy lâ mể tinh thêìn, mể miïìn Nam, àưëi vúái bưå àưåi,
àưëi vúái cấn bưå, àậ tûâng che chúã hổ; qụn mònh, qụn sinh
mẩng mònh, têët cẫ lâ cưëng hiïën. Ngây Tïët úã xậ, thđm cố
hai chc trấi dûa hêëu, lûåa trấi àểp nhêët àïí lïn bân thúâ
Hưì Ch tõch, 19 quẫ cho bưå àưåi, du kđch ài qua; cng rưìi,
àem trấi dûa mang xëng tûâ bân thúâ cho nưët nhûäng
ngûúâi àang cëc con àûúâng sưë 4 tûâ M Tho qua Trung
Lûúng àïën phâ M Thån. Cố cấi khùn rùçn nâo lẩi cho,
chó dng mưåt khùn rùçn rấch, nhiïìu lc khưng cố khùn.
Cấc thûác ùn cng vêåy; nhû bậi cất khư ht nûúác, hïỵ cố
cấi gò lâ cng cho. Àưìng bâo gổi lâ “chõ Sấu” nhûng tïn
cng àưíi nhiïìu lêìn.
Qụ hûúng úã tónh M Tho, trong mưåt xậ nùçm ven
àûúâng sưë 4, thåc huån Cai Lêåy. Nhêỵn nẩi, kiïn trò.
Àïm huy àưång àưìng bâo ài àâo àûúâng 4, lâm cho chng
nố chêåm hânh qn mưåt giúâ lâ àúä cho ta mưåt giúâ, chng
nố chêåm tiïëp tïë lûúng thûåc mưåt ngây lâ lúåi cho ta mưåt
ngây. Chõ Sấu àïm àïm àâo hưë trïn àûúâng; ban ngây,
nhiïìu khi chng nố bù’t phẫi lêëp; khi bù’t lêëp, thò lêëp
thêåt chêåm, khi àâo, thò àâo thêåt nhanh, thêåt sêu. Phẫi
àù’p nhûäng àêët àïí chùån nố, râo àûúâng àùång cẫn nố,
cho nïn cêìn nhûäng cêy châ. Mâ tûâ àûúâng cấi vâo àïën
xốm, lâ nùm cêy sưë, chûá gêìn àûúâng, cố sùén châ àêu! Phẫi
trưìng nhûäng dêy khưí qua
(1)
, dêy àêåu, dêy mûúáp àïí mûúån
cúá mâ bù’c giân cho nố leo, àùång dûå trûä châ. Àïën lc cêìn,
múái cố châ mâ râo àûúâng, àù’p .
MÂI SÙỈT NÏN KIM 539
(1) Khưí qua: Quẫ mûúáp àù’ng.
Anh bẩn tưi cûá nhòn “chõ Sấu” trïn diïỵn àân, cố cấi
cẫm tûúãng nhû khưng cố gò qåt nưíi chõ. ƯËm àau thò c
gûâng, c sẫ, nưìi xưng. Anh cố cẫm giấc nhû chõ ài nù’ng
khưng cêìn àưåi khùn, ài mûa khưng cêìn àưåi nốn, tri tri
sưëng giûäa trúâi giûäa àêët, ùn cûåc, úã cûåc, lâm cûåc; hỗi cưng
trẩng gò thêåt nưíi lïn, thò cng khưng nưíi bêåt; àậ diïåt
àûúåc mưåt trung àưåi àõch? Khưng. Nhûng chõ Sấu cố ba
mûúi nùm cưång lẩi, mưåt cåc àúâi cưång lẩi. Nhûäng ngûúâi
nhû chõ lâ khưng đt, nïn múái thânh sûå nghiïåp to lúán nhû
thïë nây.
Thđm Sấu lâ mưåt àẩi biïíu trong àoân ph nûä M Tho,
bấo cấo vïì viïåc phấ àûúâng sưë 4. Mưåt ngûúâi nhû vêåy do
giúâ giêëc ca hưåi nghõ quy àõnh cho hổ thưi, thò hổ thưi,
chûá hổ cố thïí nối mậi, vò àêy lâ àem cẫ cåc àúâi mònh.
Thưng minh tuåt vúâi: Àõch àưíi khấc, thò ta lẩi sấng kiïën
múái, ta vúái nố qìn nhau ghï gúám lù’m. Vâ khi thđm Sấu
nối, khưng lêëy àêu ra mưåt cêu, mưåt chûä hay mưåt thấi àưå
khoe thânh tđch ca mònh, mâ nối nhû chuån ai lâm,
mưåt cấch vư àiïìu kiïån, võ tha dûä dưåi lù’m.
Tưë Hûäu viïët: “Cố gò àểp trïn àúâi hún thïë - Ngûúâi u
ngûúâi, sưëng àïí u nhau”; Tưí qëc vúái tònh thûúng; lông
nhên ấi ca Bấc Hưì; tònh bïìn bó thy chung vúái nhên dên
vâ cấch mẩng. - Khi tưi lâm cưng chûác trong xậ hưåi c úã
M Tho, cấc cư, thđm úã M Tho nhiïìu lc hất ru con:
Hô ú, Vđ dêìu tònh bêåu
(1)
mën thưi,
Bêåu gieo tiïëng dûä cho rúâi bêåu ra.
Ai bỗ cấch mẩng thò tûå hổ, chûá cấch mẩng khưng bỗ
ai hïët. Vâ khi côn lâ àûáa con nđt úã Bònh Àõnh, tưi nghe
540 TOÂN TÊÅP XN DIÏÅU
(1) Bêåu: Tiïëng bònh dên trong Nam, nghơa lâ em (nối vúái ngûúâi ph
nûä mâ mònh u).
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét