thực trạng quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa ở nước ta hiện nay

Lương Thuỳ Dương
Việc áp dụng khoa học công nghệ vào sản xuất và tự động hóa dây
chuyền sản xuất giữ một yếu tố quyết định đối với việc thực hiện công
nghiệp hóa - hiện đại hóa. Tuy nhiên hiện nay vấn đề ở nước ta vẫn còn
nhiều hạn chế đặc biệt là trong việc vận hành và sử dụng công nghệ cao sao
cho có hiệu quả. Đi lên từ một nền sản xuất nhỏ tiếp cận với các tiến bộ của
khoa học kĩ thuật đối với công nhân nước ta cũng là một vấn đề khá khó
khăn. Bên cạnh đó việc nước ta nhập khẩu các dây chuyền công nghệ
thường theo kiểu đồng bộ nhưng lại không có sự lựa chọn và tìm hiểu kĩ
càng vì thế gây ra nhiều dây chuyền có trị giá hàng chục triệu USD nhưng
chưa qua sử dụng đã mất hết giá trị gây lãng phí hàng chục tỷ đồng của nhà
nước. Ngoài ra về mặt số lượng phát minh sáng chế tính trên đầu người ở
nước ta hiện nay vẫn rất hạn chế chỉ bằng 1/11 của Trung Quốc và bằng 1/88
của Singapore. Khoa học công nghệ đang trong giai đoạn phát triển với tốc
độ vũ bão vì thế vấn đề trước mắt đặt ra với chúng ta là làm sao phát huy tối
sự sáng tạo của con người Việt Nam để phục vụ tích cực hơn nữa cho quá
trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa.
 Về vấn đề nguồn vốn.
Vốn đầu tư của nước ta Vốn khu vực Nhà nước
Vốn khu vực ngoài quốc doanh
Vốn khu vực có vốn đầu tư của nước ngoài
Trong đó ngoài nguồn vốn huy động từ nước ngoài thì vốn hoạt động đầu tư
trực tiếp nước ngoài ( FDI ) và nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức
( ODA ) là rất quan trọng. Bên cạnh nguồn vốn FDI đang có dấu hiệu tăng
tích cực trong những năm qua : riêng trong 2 tháng đầu năm nay cả nước đã
cấp phép cho 60 dự án FDI với tổng vốn đầu tư đã đăng kí khoảng 1,3 tỷ
USD tăng hơn 70% so với cùng kỳ năm ngoái thì với nguồn vốn ODA thì
trong số 20 tỷ USD đã được hợp thức hóa thỉ thì có khoàng 14 tỷ USD mới
được giải ngân còn tới gần 6 tỷ USD còn tồn đọng. Điều này đã mang lại
cho chúng ta một thách thức trong giai đoạn tiếp theo là làm thế nào để có
thể tiếp tục nhận được sự hỗ trợ của các nước khác đồng thời sử dụng có
hiệu quả nguồn vốn huy động để tiếp tục phục vụ tốt cho quá trình công
nghiệp hóa - hiện đại hóa của nước nhà.
Với các khó khăn thách thức được đặt ra với đất nước ta trong thời đại
ngày nay nói trên chúng ta càng thấy rõ vai trò của việc đẩy mạnh công
Tiểu luận chính trị 5
Lương Thuỳ Dương
nghiệp hóa - hiện đại hóa ở nước ta là vô cùng quan trọng và hết sức cần
thiết với tình hình hiện nay.
b. Tính tất yếu và khách quan của quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa
Chúng ta biết rằng CNXH là hình thái xã hội tiến bộ nhất mà ở đó quan
hệ sản xuất chủ yếu dựa trên chế độ công hữu về các tư liệu sản xuất. Quan
hệ sản xuất ấy đòi hỏi phải có một lực lượng sản xuất phù hợp với nó làm
cho xã hội ngày càng phát triển. Đối với đất nước ta đi lên từ một nền nông
nghiệp lạc hậu trình độ khoa học thấp kém thêm vào đó là lối sống và làm
việc theo nền sản xuất nhở còn in đậm trong lối làm và lối suy nghĩ của
người lao động. Vì thế để lực lượng sản xuất XHCN mà chúng ta đang vươn
tới đòi hỏi cần phải có một quá trình phát triển và tích lũy lâu dài. Và công
nghiệp hóa - hiện đại hóa chính là con đường ngắn nhất và tất yếu phải qua
đối với chúng ta để có được tiềm lực kinh tế vững mạnh và ổn định.
Và tính khách quan của quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đối
với nước ta còn được thể hiện ở trong xu thế khu vực hóa và toàn cầu hóa về
kinh tế đang phát triển mạnh mẽ trong điều kiện cách mạng khoa học kĩ
thuật và công nghệ hiện đại phát triển rất nhanh chóng với những thuận lợi
và khó khăn về khách quan và chủ quan . có nhiều thời cơ và cũng có nhiều
nguy cơ . vừa tạo cơ hội mới vừa cản trở thách thức của nền kinh tế của
chúng ta đan xen với nhau tác động với nhau. Vì thế chủ động sáng tạo xây
dựng và đẩy nhanh công nghiệp hóa là việc làm cần thiết đối với nước ta
trong tình hình hiện nay.
III. Vai trò và những tác dụng to lớn của quá trình công nghiệp hóa
- hiện đại hóa ở nước ta.
Quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa nhằm mục tiêu xây dựng nền
kinh tế XHCN. Công nghiệp hóa - hiện đại hóa là quá trình cải biến xã hội
nông nghiệp thành xã hội công nghiệp gắn với việc hình thành quan hệ sản
xuất mới : quan hệ sản xuất XHCN
Công nghiệp hóa - hiện đại hóa là một quá trình tạo ra những điều
kiện vật chất cần thiết về con người và về khoa học công nghệ để chuyển
dịch cơ cấu kinh tế nhằm huy động, sử dụng nguồn nhân lực có hiệu quả,
không ngừng tăng năng suất lao động, nâng cao đời sống vật chất, văn hóa
xã hội của nhân dân, thực hiện công bằng xã hội, bảo vệ và cải thiện môi
trường sinh thái.
Tiểu luận chính trị 6
Lương Thuỳ Dương
Công nghiệp hóa - hiện đại hóa sẽ tạo ra cơ sở vật chất - kỹ thuật của
CNXH từ đó củng cố và hoàn thiện quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa làm
cho nền sản xuất xã hội không ngừng phát triển, thúc đẩy tăng trưởng và
phát triển kinh tế, khắc phục nguy cơ tụt hậu ngày càng xa hơn về mặt kinh
tế giữa nước ta với các nước trong khu vực và trên thế giới. Công nghiệp
hóa tạo ra cơ sở vật chất kĩ thuật để biến đổi về chất và lực lượng sản xuất,
nhờ đó nâng cao vai trò của con người và con người là nhân tố trung tâm của
thời đại ngày nay. Mặt khác nó tạo ra điều kiện để xây dựng, phát triển nền
văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc.
Nền kinh tế tăng trưởng và phát triển nhờ thành tựu công nghiệp hóa
mang lại là cơ sở kinh tế để củng cố và phát triển khối liên minh vững chắc
giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ tri thức trong sự
nghiệp xây dựng CNXH. Đặc biệt là tăng cường quyền lực và sức mạnh,
tăng cường hiệu qủa của bộ máy quản lý nhà nước, nâng cao năng lực tích
lũy tạo công ăn việc làm , khuyến khích sự phát triển tự do và toàn diện của
mỗi cá nhân.
Công nghiệp hóa - hiện đại hóa còn tạo tiền đề vật chất để xây dựng,
phát triển và tăng cường củng cố nền quốc phòng an ninh. Sự nghiệp quốc
phòng và an ninh gắn liền với sự nghiệp phát triển văn hóa - kinh tế - xã hội.
Công nghiệp hóa - hiện đại hóa tạo điều kiện vật chất để xây dựng
nền kinh tế độc lập tự chủ vững mạnh và trên cơ sở đó thực hiện tốt sự phân
công lao động và hợp tác quốc tế. Công nghiệp hóa - hiện đại hóa thúc đẩy
sự phân công lao động xã hội thúc đẩy quá trính qui hoạch vùng lãnh thổ
hợp lí theo phương châm chuyên canh tập trung, làm quan hệ kinh tế giữa
các vùng miền trở nên thông nhất cao.
Do vị trí và tầm quan trọng của các vai trò và các tác dụng nói trên
của công nghiệp hóa - hiện đại hóa nền kinh tế quốc dân nên qua tất cả các
kì đại hội Đảng ta luôn xác định công nghiệp là nhiệm vụ quan trọng tâm
trong suốt thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta.
2. Thực trạng quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa ở nước ta
hiện nay.
I. Mục tiêu và quan điểm của Đảng ta về công nghiệp hóa - hiện đại
hóa đất nước
a. Mục tiêu của công nghiệp hóa - hiện đại hóa
- Mục tiêu tổng quát: Là mục tiêu lâu dài, xây dựng nước Việt Nam trở
thành nước công nghiệp có cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, quan hệ cơ cấu
Tiểu luận chính trị 7
Lương Thuỳ Dương
kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp với trình độ phát triển của
lực lượng sản suất, đời sống vật chất tinh thần cao, quốc phòng an ninh vững
chắc, dân giàu, nước mạnh xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Ra sức
phấn đấu để đến năm 2020 nước Việt Nam cơ bản trở thành nước công
nghiệp theo hướng hiện đại ( có tỷ trọng vượt trội hơn các ngành khác ).
- Mục tiêu cụ thể : Đến năm 2010, tỉ trọng trong GDP của nông nghiệp
chiếm 16-17%, công nghiệp khoảng 40-41%, dịch vụ chiếm 42-43%, tỷ
trọng lao động trong tổng lao động xã hội, lao động công nghiệp và dịch vụ
là 50%, nông nghiệp là 50%.
Mục tiêu công nghiệp hóa - hiện đại hóa có ý nghĩa lớn lao như
vậy nó phải được thực hiện triệt để, sâu rộng trong toàn nhân dân. Có nghĩa
là phải tập trung mọi lực lượng trong nhân dân, khuyến khích phát triển
thành phần kinh tế tạo điều kiện thuận lợi khuyến khích mọi doanh nghiệp,
các cá nhân trong và ngoài nước cần được tham gia vào sự nghiệp chung
góp phần tăng trưởng kinh tế xã hội của đất nước như lời tổng bí thư đã nói :
“ Tiếp tục sự nghiệp đổi mới đẩy mạnh phát huy công nghiệp hóa - hiện đại
hóa đất nước, nắm vững lợi thế kinh tế dựa vào sức mạnh nội lực của mọi
người, mọi cấp, mọi ngành, mọi thành phần kinh tế, nắm thời cơ và tranh thủ
nguồn lực bên ngoài vượt qua khó khăn thách thức giữ vững ổn định và phát
triển kinh tế, từng bước tạo điều kiện cần thiết cho sự phát triển nhanh và
bền vững khi có điều kiện ”.
b.Quan điểm của Đảng ta
Từ thực tiễn tiến hành công nghiệp hóa - hiện đại hóa trước đây, căn cứ vào
tình hình hiện nay cũng như yêu cầu của công nghiệp hóa - hiện đại hóa
trong thời kì đổi mới. Quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa được tiến
hành theo những quan điểm sau :
• Giữ vững độc lập tự chủ, đi đôi với hợp tác, mở rộng, hợp tác quốc tế,
đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ kinh tế quốc tế. Dựa vào nguồn
lực trong nước là chính, đi đôi với tranh thủ tối đa nguồn lực từ bên
ngoài, xây dựng một nền kinh tế mở cửa hội nhập hướng mạnh về sản
xuất cho xuất khẩu, đồng thời thay thế sản phẩm nhập khẩu cho có
hiệu quả.
• Công nghiệp hóa - hiện đại hóa là sự nghiệp của toàn dân, được mọi
thành phần kinh tế tham gia, trong đó nền kinh tế nhà nước là chủ đạo.
• Lấy việc phát huy yếu tố con người làm chủ đạo, tăng trưởng kinh tế
gắn liền với cải thiện đời sống người dân, tăng cường dân chủ, thực
hiện tiến bộ công bằng xã hội.
Tiểu luận chính trị 8
Lương Thuỳ Dương
• Khoa học công nghệ là động lực của công nghiệp hóa - hiện đại hóa ,
kết hợp công nghệ truyền thống và công nghệ hiện đại, tranh thủ đi
nhanh vào công nghệ hiện đại ở những khâu có tính chất quyết định.
• Lấy hiệu quả kinh tế là tiêu chuẩn cơ bản để xây dựng phương án phát
triển, lựa chọn dự án đầu tư phát triển và công nghệ, đầu tư có chiều
sâu để khai thác tối đa nguồn lực hiện có, trong phát triển mới ưu tiên
phát triển quy mô vừa và nhỏ, công nghệ tiên tiến, tạo nhiều việc làm,
thu hồi vốn nhanh, đồng thời xây dựng một số công trình qui mô lớn
thật cần thiết và có hiệu quả.
• Kết hợp chặt chẽ toàn diện, phát triển kinh tế quốc phòng. Quan điểm
này đòi hỏi trong quá trình phải gắn hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng
và bảo vệ Tổ quốc trong từng bước phát triển
• Đầu tư chiều sâu để khai thác tối đa năng lực sản xuất hiện có, dựa
trên qui mô vừa và nhỏ, công nghiệp tiên tiến, tạo nhiều việc làm, thu
hồi vốn nhanh trong quá trình đầu tư đồng thời xây dựng một số công
trình qui mô lớn thật cần thiết và có hiệu quả trong việc bố trí nguồn
nhân lực cho các lĩnh vực,địa bàn trọng điểm đồng thời quan tâm đáp
ứng nhu cầu cần thiết cho mọi vùng
II. Đặc điểm công nghiệp hóa hiện đại hóa ở nước ta hiện nay
Công nghiệp hóa - hiện đại hóa ở nước ta trước hết là quá trình thực hiện
mục tiêu xây dựng nền kinh tế XHCN. Đó là quá trình thực hiện chiến lược
phát triển kinh tế xã hội nhằm cải tiến xã hội nông nghiệp thành xã hội công
nghiệp, gắn với việc hình thành từng bước quan hệ sản xuất tiến bộ ngày
càng thể hiện đầy đủ hơn bản chất ưu việt của chế độ xã hội mới CNXH.
Công nghiệp hóa phải gắn liền với hiện đại hóa vì trên thế giới hiện nay
đang diễn ra cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại. Một số nước
phát triển đang chuyển từ nền kinh tế công nghiệp sang nền kinh tế tri thức :
Mỹ , Nhật, Anh Vì thế nước ta phải tiến hành công nghiệp hóa gắn liền với
hiện đại hóa phải biết tranh thủ những thành tựu của cuộc cách mạng khoa
học, tiếp cận với kinh tế tri thức để thực hiện hiện đại hóa nhiều ngành,
nhiều khâu, nhiều lĩnh vực có điều kiện phát triển nhảy vọt vì nếu không làm
như vậy thì chúng ta sẽ tụt hậu xa hơn so với các nước khác.
Công nghiệp hóa nhằm mục tiêu bảo vệ độc lập chủ quyền đất nước, giữ
vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, bảo vệ chế độ CNXH. Công
nghiệp hóa là tất yếu đối với tất cả các nước chậm phát triển nhưng với mỗi
nước mục tiêu và tính chất của công nghiệp hóa có thể khác nhau. Ở nước ta
Tiểu luận chính trị 9
Lương Thuỳ Dương
công nghiệp hóa nhằm xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật cho CNXH tăng
cường sức mạnh để bảo vệ nền độc lập dân tộc.
Nền kinh tế nước ta hiện nay là nền kinh tế nhiều thành phần vận động
theo định hướng XHCN với hai công cụ quan trọng : kinh tế nhà nước với
vai trò chủ đạo của nó trong nền kinh tế và chức năng điều tiết vĩ mô của
Nhà nước nên quá trình công nghiệp hóa diễn ta trong điều kiện cơ chế thị
trường có sự điều tiết của Nhà nước. Do đó quá trình công nghiệp hóa trong
giai đoạn hiện nay khác với quá trình công nghiệp hóa trước thời kì đổi mới.
Thời kì trước đổi mới nền kinh tế nước ta là nền kinh tế kế hoạch hóa tập
trung hành chính bao cấp. Công nghiệp hóa được thực hiện theo phương
hướng của nhà nước nên vẫn còn nhiều hạn chế không huy động hết nguồn
lực của Nhà nước và của nhân dân. Trong cơ chế kinh tế hiện nay, Nhà nước
vẫn giữ vai trò hết sức quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa. Nhưng
công nghiệp hóa không xuất phát từ chủ quan của nhà nước mà đòi hỏi phải
vận dụng các qui luật khách quan mà trước hết là qui luật thị trường.
Công nghiệp hóa - hiện đại hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa nền kinh tế
và dưới tác động của cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật và công nghệ nền
kinh tế nước ta không thể khép kín mà phải mở cửa nền kinh tế, phát triển
các quan hệ quốc tế. Nếu chúng ta biết vận dụng các thành tựu trên thế giới,
tranh thủ sự giúp đỡ của quốc tế, quá trình công nghiệp trong điều kiện “
chiến lược kinh tế mở ” có thế hoàn thành nhanh. Bên cạnh đó công nghiệp
hóa trong điều kiện “chiến lược kinh tế mở ” cũng gặp không ít trở ngại do
những tác động tiêu cực của nền kinh tế thế giới. Hiện nay chủ nghĩa tư bản
tuy có thay đổi hình thức áp bức bóc lột nhưng vẫn không hề thay đổi bản
chất vẫn là nguyên nhân gây ra sự đói nghèo cho các nước chậm phát triển,
vẫn là nguồn gốc của nhiều cuộc chiến tranh trên thế giới. Sự đói nghèo làm
cho các nước chậm phát triển không thể có độc lập thực sự. Chính bởi vậy
công nghiệp hóa - hiện đại hóa phải đảm bảo xây dựng nền kinh tế nước ta là
một nền kinh tế độc lập tự chủ tự cường.
III. Thực trạng công nghiệp hóa - hiện đại hóa ở nước ta trong
những năm vừa qua.
a.Những thành tựu đã đạt được :
Đại hội toàn quốc lần thứ VI của Đảng ( 1986 ) là một điểm mốc quan
trọng đánh dấu sự thay đổi toàn diện trong cách nghĩ cách thực hiện của
chúng ta với sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa. Sau cơn suy thoái
( 1980 - 1990 ) từ năm 1991 đến nay nền kinh tế nước ta đang đi vào trạng
Tiểu luận chính trị 10
Lương Thuỳ Dương
thái phát triển với tốc độ tương đối cao. Cơ cấu GDP đang chuyển dịch theo
hướng có lợi :
Năm Nông nghiệp - thủy sản Công nghiệp - xây dựng Dịch vụ
1991 40.49% 23.79% 35.72%
2003 22.54% 39.46% 38%
2004 21.76% 40.09% 38.15%
Điều này cho thấy sự dịch chuyển tiến bộ trong cơ cấu ngành thể
hiện sự tác động mạnh mẽ của quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa với
nền kinh tế của nước nhà. Riêng đối với ngành công nghiệp giá trị sản xuất
công nghiệp đã có sự tăng trưởng mạnh mẽ trong năm 2003 giá trị sản xuất
công nghiệp trong toàn ngành tăng 16% trong đó khu vực doanh nghiệp nhà
nước TW tăng 13% . ở địa phương tăng 12% khu vực có vốn đầu tư nước
ngoài tăng 18,1 %.Việc thu hút vốn đầu tư cũng thu được nhiều kết quả khả
quan : từ năm 1998 đến năm 2003 ước tính ta thu hút được khoảng 4845.5
triệu USD trong đó riêng ngành công nghiệp xây dựng đã đạt 255039 triệu
USD vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài. Những con số nói trên cùng rất
nhiều các con số khả quan khác đã cho thấy chúng ta đang đi đúng hướng
trên con đường công nghiệp hóa - hiện đại hóa đã và đang gặt hái được
nhiều thành công trong tiến trình xây dựng đất nước.
b.Những hạn chế còn tồn tại
Bên cạnh những thành tựu nổi bật đã nêu trên thì quá trình công
nghiệp hóa - hiện đại hóa ở nước ta cũng còn nhiều tồn tại nhiều hạn chế
cần sớm được giải quyết và khắc phục nhanh chóng. Trước hết đó là hiệu
quả trong việc sử dụng nguồn vốn còn nhiều bất cập nhiều dự án đầu tư chỉ
tồn tại trên giấy hoặc thực hiện dang dở kém chất lượng gây lãng phí hàng
nghị tỷ đồng. Thủ tục hành chính rườm rà là rào cản không nhỏ đối với các
nhà đầu tư nước ngoài. Bên cạnh đó việc nguồn vốn đầu tư chỉ tập trung hầu
hết vào một số khu vực nhất định tạo ra sự mất cân đối trong sự phát triển
kinh tế. Kể từ năm 1998 đến năm 2003 hai thành phố trung tâm Hà Nội và
Hồ Chí Minh chuế 19764.7 triệu USD trong tổng số vốn nước ngoài đầu tư
trực tiếp vào Việt Nam chiếm tới hơn 40% của cả nước. Tiếp đó là những
hạn chế trong lĩnh vực khoa học công nghệ. Trong những năm gần đây sản
lượng dầu chúng ta khai thác được là không nhỏ nhưng lại không hề có khả
năng xử lí và chế biến nhà máy lọc dầu Dung Quất xây xong nhưng lại
không thể đi vào hoạt động điều này khiến nước ta phải nhập khẩu dầu đã
Tiểu luận chính trị 11
Lương Thuỳ Dương
qua chế biến từ nước ngoài chịu nhiều ảnh hưởng do biến động bất thường
của thị trường dầu mỏ trên thế giới. lãng phí rất nhiều ngoại tệ. Một số hạn
chế cơ bản treen cho chúng ta thấy rằng chúng ta còn rất nhiều việc phải làm
trên con đường công nghiệp hóa - hiện đại hóa nói riêng và trong sự nghiệp
xây dựng CNXH nói chung.
IV. Nội dung cơ bản của công nghiệp hóa - hiện đại hóa trong thời
kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
Dựa trên những mục tiêu và quan điểm của Đảng ta về quá trình công
nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, những thành tựu mà chúng ta đã đạt
được cùng với những hạn chế còn tồn tại trong quá trình tiến hành công
nghiệp hóa - hiện đại hóa ở nước ta hiện nay, Đảng ta đã đề ra nội dung cơ
bản của công nghiệp hóa - hiện đại hóa trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã
hội ở Việt Nam. Gồm ba nội dung chủ yếu :
a.Phát triển lực lượng sản xuất - cơ sở vật chất kĩ thuật của CNXH trên cơ
sở thực hiện cơ khí hóa nền sản xuất xã hội và áp dụng nhiều thành tựu khoa
học công nghệ hiện đại.
- Quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa là một quá trình cải biến lao
động thủ công thành lao động sử dụng máy móc, cơ khí hóa nền kinh tế
quốc dân. Quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đi liền với cơ khí hóa,
điện khí hóa và tự động hóa vì vậy đòi hỏi chúng ta phải phát triển nhanh
các ngành công nghiệp mà trong đó then chốt là chế tạo tự liệu sản xuất. Sự
phát triển cuat các ngành chế tạo tư liệu sản xuất là cơ sở để cải tạo và phát
triển nền kinh tế quốc dân, phát triển khu vực nông - lâm - ngư nghiệp. Sự
phân tích trên cho ta thấy đối tượng của công nghiệp hóa - hiện đại hóa là tất
cả các ngành kinh tế quốc dân nhưng trước hết và quan trọng nhất là ngành
công nghiệp sản xuất tư liệu sản xuất
- Phát triển khoa học công nghệ có ý nghĩa đặc biệt trong sự nghiệp
công nghiệp hóa - hiện đại hóa. Phát triển khoa học công nghệ trong điều
kiện Việt Nam hiện nay cần chú ý :
+ Xác định phương hướng đúng đắn cho sự phát triển khoa học
công nghệ do khoa học công nghệ là lĩnh vực hết sức rộng lớn trong khi đội
ngũ cán bộ khoa học công nghệ của nước ta còn nhỏ bé, chất lượng thấp;
khả năng của đất nước ta về vốn, phương tiện nghiên cứu .còn rất hạn chế.
Do vậy chúng ta không thể cùng một lúc đầu tư để phát triển tất cả các lĩnh
vực khoa học công nghệ mà phải lựa chọn những lĩnh vực nhất định để đầu
tư.
Tiểu luận chính trị 12
Lương Thuỳ Dương
+ Phải tạo dựng được điều kiện cần thiết cho sự phát triển khoa học
công nghệ như là đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học công nghệ có số lượng đủ
lớn chất lượng cao; đầu tư ở mức cần thiết; các chính sách kinh tế - xã hội
phù hợp . Trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa người lao động -
lực lượng sản xuất thứ nhất không những phải được nâng cao trình độ văn
hóa và khoa học công nghệ mà còn phải được trang bị cả cơ sở vật chất kĩ
thuật tiên tiến. Họ vừa là kết quả của sự phát triển lực lượng sản xuất vừa là
người tạo ra sự phát triển đó.
b. Chuyển đổi cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại hóa, hợp lý và hiệu quả.
Quá trình công nghiệp hóa đồng thời cũng là quá trình chuyển đổi cơ
cấu kinh tế. Mà cơ cấu kinh tế về thực chất đó chính là cấu tạo hay cấu trúc
của nền kinh tế .và mối quan hệ giữa chúng. Cơ cấu kinh tế hợp lí là điều
kiện để nền kinh tế tăng trưởng, phát triển chính vì thế mà công nghiệp hóa -
hiện đại hóa đòi hỏi phải xây dựng cơ cấu kinh tế hợp lí và hiện đại.
Trong các thành phần của cơ cấu nền kinh tế thì cơ cấu ngành giữ vai
trò chủ đạo quan trọng nhát, quyết định các hình thức cơ cấu kinh tế khác.
Xu hướng chuyển dịch hợp lý với cơ cấu ngành hiện nay đó là tỷ trọng khu
vực công nghiệp và xây dựng đặc biệt là tỷ trọng khu vực dịch vụ ngày càng
tăng trong khi tỷ tọng khu vực nông lâm ngư nghiệp và khai khoáng ngày
càng giảm trong tổng giá trị sản phẩm xã hội. Cơ cấu kinh tế hợp lý trong
một nền kinh tế thị trường hiện đại đòi hỏi công nông nghiệp - dịch vụ phát
triển mạnh mẽ, hợp lý và đồng bộ. Mạng lưới dịch vụ với tư cách là một
ngành kinh tế phát triển mới có thể phục vụ tốt cho sự nghiệp phát triển
mạnh mẽ các ngành công nghiệp và nông nghiệp.
Xây dựng cơ cấu kinh tế hợp lí ngày nay đã trở thành yêu cầu khách
quan của mỗi nước trong thời kì công nghiệp hóa - hiện đại hóa. Nhưng
quan trọng là làm thế nào để có được một cơ cấu kinh tế hợp lí :
- Thứ nhất nông nghiệp phải giảm dần tỉ trọng, công nghiệp, xây dựng và
dịch vụ phải tăng dần về tỉ trọng.
- Thứ hai trình độ kĩ thuật của nền kinh tế không ngừng tiến bộ, phù hợp với
xu hướng của sự tiến bộ khoa học và công nghệ đã và đang diễn ra như vũ
bão trên thế giới.
- Thứ ba cho phép khai thác tối đa mọi tiềm năng của đất nước của các
ngành địa phương các thành phần kinh tế.
- Thứ tư thực hiện phân công và hợp tác quốc tế theo xu thế toàn cầu hóa
kinh tế do vậy cơ cấu kinh tế được tạo dựng phải là cơ cấu mở.
Tiểu luận chính trị 13
Lương Thuỳ Dương
c. Thiết lập quan hệ sản xuất phù hợp theo định hướng xã hội chủ nghĩa
Công nghiệp hóa ở nước ta là nhằm mục tiêu tạo tiền đề vật chất kĩ thuật
cho sự nghiệp xây dựng CNXH do vậy đi đôi với quá trình công nghiệp hóa
là việc phải thiết lập cho được quan hệ sản xuất phù hợp theo định hướng
XHCN. Theo qui luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình
độ của lực lượng sản xuất vì vậy công nghiệp hóa - hiện đại hóa không chỉ là
phát triển mạnh lực lượng sản xuất, khơi dậy và khai thác mọi tiềm năng
kinh tế mà còn là quá trình cải biến quan hệ sản xuất sao cho phù hợp
Trình độ xã hội hóa cao của lực lượng sản xuất tất yếu đòi hỏi phải xác
lập chế độ công hữu về tư liệu sản xuất nhưng để đạt tới trình độ đó phải trải
qua quá trình phát triển kinh tế xã hội lâu dài trong đó quan hệ sản xuất được
cải biến từ thấp đến cao theo trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Vì
vậy trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa thì việc liên tục định
hướng quan hệ sản xuất đi theo XHCN ở nước ta là hết sức quan trọng.
3. Những nội dung của quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa
ở nước ta.
I. Những tiền đề thực hiện thắng lợi công nghiệp hóa - hiện đại hóa
xã hội chủ nghĩa.
a. Huy động vốn và sử dụng vốn có hiệu quả
Công nghiệp hóa - hiện đại hóa đòi hỏi chúng ta phải có một nguồn vốn
rất to lớn. Do đó việc huy động và sử dụng vốn sao cho hợp lí là một trong
những tiền đề quan trọng để thực hiện thành cồn công nghiệp hóa - hiện đại
hóa.
Nguồn vốn mà chúng ta có thể huy động và sử dụng được bao gồm hai
nguồn chính đó là vốn trong nước và vốn nước ngoài. Nguồn vốn trong nước
được tích lũy trong nội bộ nền kinh tế quốc dân trên cơ sở hiệu quả sản xuất
và lao động thặng dư của người lao động trong tất cả các ngành thuộc các
thành phần kinh tế khác nhau. Ở nước ta hiện nay để có thể giải quyết vấn đề
tích lũy vốn trong nước thì cần phải tăng năng suất lao động xã hội dựa trên
cơ sở khoa học kĩ thuật hiện đại và hợp lí hóa sản xuất. Để làm được điều
này việc đầu tiên cần phải làm đó chính là khai thác và sử dụng tốt quỹ lao
động tập trung sức phát triển cho nông nghiệp công nghiệp hàng tiêu dùng
và hàng xuất khẩu. Kế đó là cần thực hiện tiết kiệm: đấu tranh với nạn lãng
phí, tham nhũng . Bên cạnh đó cần có các chính sách kinh tế phù hợp về cơ
cấu ngành về thuế .để có thể đẩy mạnh quá trình tích lũy vốn. Nguồn vốn
Tiểu luận chính trị 14

Xem chi tiết: thực trạng quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa ở nước ta hiện nay