Chính sách kinh tế mới là một khái niệm không có nghĩa như một vài
chính sách cụ thể, mà ở đây nó có một nghĩa bao trùm đó chính là đường lối
xây dựng CNXH ở một nước kinh tế còn lạc hậu như nước Nga.
Khi dùng khái niệm Chính sách kinh tế mới, Lênin còn có ý định để
phân biệt Chính sách kinh tế mới với chính sách cộng sản thời chiến. Đồng
thời Lênin muốn nhấn mạnh yếu tố kinh tế trong mối quan hệ với các yếu tố
khác. Vì vậy, khi tiếp cận với nội dung của Chính sách kinh tế mới phải
xuất phát từ cách nhìn nhận theo quan điểm hệ thống. Quan điểm này cho
phép nhìn rõ các mối quan hệ tác động và ảnh hưởng lẫn nhau. Nếu đem
tách riêng từng nội dung, từng vấn đề ra thì không thể nhận thức được đầy
đủ nội dung của Chính sách kinh tế mới, thậm chí hiểu sai nội dung của nó.
Trước hết, NEP thể hiện một cách nhìn nhận mới của Lênin về con
đường đi lên CNXH ở nước Nga, Lênin đã đúc rút kinh nghiệm từ thực tiễn
của nước Nga để đi đến quan điểm mới hơn, phù hợp với điểm xuất phát về
mặt kinh tế khi đi lên CNXH. Đó là quá trình đi lên CNXH từ nông nghiệp,
nông thôn và nông dân.
Quan niệm này của Lênin được hình thành qua sự phân tích hết sức
khoa học tình hình nước Nga Xôviết tại thời điểm đó - một nước còn lạc hậu
về kinh tế, tỷ trọng nông nghiệp chiếm 51% và 82,4% dân số là nông dân.
Chính sách kinh tế mới được thể hiện ở việc xác lập quan niệm về
mối quan hệ biện chứng giữa yếu tố vật chất với yếu tố tinh thần, giữa lực
lượng sản xuất với quan hệ sản xuất, giữa cơ sở hạ tầng với kiến trúc thượng
tầng. Thực hiện tốt quan niệm này có ý nghĩa to lớn, tạo ra sự phù hợp hài
hòa trong xã hội, thúc đẩy xã hội phát triển không ngừng.
NEP thể hiện quan niệm về việc xác lập lực lượng cách mạng, động
lực cách mạng, động lực cách mạng dưới CNXH. Trong cuộc cách mạng
XHCH, xây dựng thành công CHXH, việc xác lập lực lượng cách mạng,
động lực cách mạng mà cốt lõi là liên minh công nông hết sức cần thiết,
quyết định sự thắng lợi của CNXH.
NEP còn thể hiện quan niệm về biện pháp có tính chất đòn bẩy để
thúc đẩy tiến trình cách mạng, đó là biện pháp khuyến khích bằng lợi ích vật
chất.
Muốn khuyến khích người lao động tham gia hăng hái sản xuất ngoài
việc tiến hành các biện pháp về giáo dục chính trị, tư tưởng, thì biện pháp
khuyến khích bằng lợi ích vật chất có ý nghĩa hết sức quan trọng và cần
thiết.
5
NEP còn thể hiện quan niệm việc xây dựng mô hình về kinh tế của
nước Nga lúc đó là thông qua hình thức: chủ nghĩa tư bản nhà nước và hợp
tác xã.
Theo nhận xét của Lênin, các hoạt động kinh tế xã hội được thông
qua hình thức CNTB nhà nước và hợp tác xã có hiểu quả to lớn. Nhưng đây
lại là những vấn đề rất mới mẻ cần được chứng minh trong thực tiễn và làm
sáng tỏ nhiều hơn.
Sau cách mạng tháng 10 Nga thành công (1917) việc thực hiện kế
hoạch xây dựng chủ nghĩa xã hội của V.I. Lênin bị gián đoạn bởi cuộc nội
chiến 1918-1920 . Trong thời kì này, V.I. Lênin đã áp dụng chính sách cộng
sản thời chiến là trưng thu lương thực thừa của nông dân sau khi dành lại
cho họ mức ăn tối thiểu, đồng thời xóa bỏ quan hệ hàng hóa - tiền tệ (ví dụ
như cấm buôn bán lương thực trên thị trường thể hiện bằng sắc lệnh của hội
đồng tối cao 1920 đã quốc hữu hóa toàn bộ khu vực tiểu thủ công nghiệp,
loại bỏ thương nghiệp bán lẻ và kết thúc bằng việc cấm chợ của các thành
phố trong đó có chợ trời ở Moscow), xóa bỏ việc tự do mua bán lương thực
trên thị trường, thực hiện chế độ cung cấp hiện vật cho quân đội và bộ máy
nhà nước vào nền kinh tế: cuối giai đoạn nội chiến tiền lương trả cho công
nhân còn 7,4%.
Chính sách cộng sản thời chiến đã đóng vai trò quan trọng trong thắng
lợi của nhà nước Xôviết nhờ đó mà quân đội đủ sức chiến thắng kẻ thù, bảo
vệ được nhà nước Xôviết non trẻ của mình
Tuy nhiên khi hòa bình lập lại, chính sách cộng sản thời chiến không
còn thích hợp. Nó trở thành nhân tố kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản
xuất. Hậu quả chiến tranh đối với nền kinh tế rất nặng nề, thêm vào đó chính
sách trưng thu lương thực thừa đã làm mất động lực đối với nhân dân.Việc
xóa bỏ quan hệ hàng hóa - tiền tệ làm mất tính năng động của nền kinh tế
vốn dĩ mới bước vào giai đoạn phát triển.Vì vậy, khủng hoảng kinh tế chính
trị diễn ra rất sâu sắc. Điều đó đòi hỏi phải có chính sách kinh tế thích ứng
thay thế. Chính sách kinh tế mới được V.I. Lênin khởi xướng để đáp ứng
nhu cầu này nhằm tiếp tục xây dựng kế hoạch xây dựng chủ nghĩa xã hội
trong giai đoạn mới. Trong lịch sử của nước Nga Xôviết những năm 1921-
1927, Chính sách kinh tế mới xuất hiện như một hiện tượng, lịch sử - tự
nhiên, trong đó chứa đựng sự thống nhất biện chứng của các điều kiện
khách quan và chủ quan như kinh tế, chính trị - xã hội, lịch sử phát triển của
nước Nga.
Như vậy, Chính sách kinh tế mới được V.I. Lênin đề xướng trong
những điều kiện sau đây:
6
Trước hết, Chính sách kinh tế mới xuất hiện là do hậu quả của các
cuộc chiến tranh. Vừa ra đời còn non trẻ nhưng nước Nga Xôviết phải đối
đầu với 2 cuộc chiến tranh liên tiếp: Cuộc chiến tranh thế giới lần thứ nhất
(1914-1918) và cuộc nội chiến ở nước Nga kéo dài 4 năm (1917-1921). Hai
cuộc chiến tranh này đã tàn phá nước Nga nặng nề cả về vật chất lẫn tinh
thần.
* Về công nghiệp
Công nghiệp là ngành bị tổn thất lớn nhất, ước tính mất khoảng 1/4
tài sản quốc gia, tổng sản lượng công nghiệp năm 1920 giảm bốn lần so với
năm 1917, số lao động giảm, tỷ trọng còn 25%. Đại công nghiệp giảm mạnh
kéo theo các ngành khác cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
* Về nông nghiệp
Sản xuất nông nghiệp tuy tập trung nhưng vẫn giảm nặng, diện tích
gieo trồng không được mở rộng, trồng trọt kém hiểu quả làm cho chăn nuôi
cũng bị giảm theo, tổng sản lượng đầu năm 1921 chỉ còn 146kg/ người/ năm
1921, trong khi trước đó gấp 4 lần so với hiện tại.
* Về giao thông vận tải
Giao thông vận tải bị tàn phá nghiêm trọng về đường xá cơ sở hạ
tầng, nhà ga, đường sắt, đường bộ, kho tàng khối lượng vận chuyển năm
1920 chỉ còn đạt 20% so với năm trước .
* Về tài chính - tín dụng
Ngành tài chính - tín dụng bị lâm vào tình trạng rối loạn, năm 1913
bội chi ngân sách là 31 tỉ rúp đến năm 1921 tăng lên 21.837 tỉ rúp, mức tăng
trung bình toàn quốc năm 1923 lên tới 21 triệu lần so với năm 1913, đồng
rúp mất giá trị nhanh gây lạm phát nghiêm trọng. Ở một số địa phương thực
hiện trao đổi bằng hiện vật là chủ yếu, tiền lương suy giảm công nhân gặp
nhiều khó khăn, sản xuất thiếu thốn, nhà máy thu hẹp, công nhân bỏ nhà
máy ra kiếm sống ở ngoài ngày một nhiều hơn.
* Về văn hóa - giáo dục - y tế
Tất cả đều bị xuống cấp một cách nhanh chóng, nạn mù chữ tăng lên
cả ở thành thị và nông thôn, hệ thống giáo dục không đủ trường lớp về y tế
thường xuyên thiếu thốn thuốc men chữa trị, sức khỏe lao động xã hội bị
xuống cấp. Song tất cả đều "trỗi dậy" bởi lý do tất cả vì cách mạng, vì chính
quyền, mọi người cùng nhau gánh vác vượt qua mọi khó khăn, tất cả vì cái
chung, còn cái riêng sẽ từng bước được giải quyết. Theo nguyên lý triết học
Mác (cái chung quyết định cái riêng), đứng trên cái trục chính đó mà nhân
dân Nga đã chiến thắng không chỉ có kẻ thù mà còn cả chính mình, đó là
giải phóng toàn thể nhân dân lao động và mở ra hướng mới cho nhân loại
7
mặc dù lúc này vật chất, tinh thần chưa đáp ứng đủ nhu cầu đó, song cũng
cần thấy nó để hướng tới, phấn đấu cho cái mới ra đời, đó chính là chủ
nghĩa xã hội.
Cùng với sự tác động và ảnh hưởng của điều kiện khách quan, về mặt
chủ quan, Đảng Bônsêvich Nga còn có nhận thức chưa rõ về mặt chủ nghĩa
xã hội, từ đó đã vấp phải những sai lầm. Do không nhận rõ các quy luật
khách quan nên việc xác định các chủ trương chính sách không sát, không
phù hợp, có phần nóng vội đốt cháy giai đoạn. Cụ thể, trong những năm
tháng sau Cách mạng tháng Mười năm 1917, do hoàn cảnh khách quan mà
nước Nga phải áp dụng chính sách cộng sản thời chiến và hiểu quả thực tế
của nó đã làm hình thành nên quan niệm về khả năng quá độ trực tiếp đi lên
chủ nghĩa xã hội. Từ đó đã xuất hiện hàng loạt chủ trương, biện pháp không
thích hợp dẫn đến cuộc khủng hoảng có tính chất toàn diện. Cuộc khủng
hoảng này đặt vận mệnh của nước Nga Xô viết trẻ tuổi vào tình trạng "ngàn
cân treo sợi tóc".
Do vậy, nhận thức lại, nhận thức đúng đắn những điều kiện khách
quan kết hợp với sự sửa chữa những sai lầm chủ quan trước đây về CNXH
chính là tiền đề trực tiếp dẫn đến sự xuất hiện của Chính sách kinh tế mới.
Sự ra đời của NEP phản ánh tiến trình phát triển quy luật của đời sống xã
hội.
NEP xuất hiện là một kết quả cụ thể trong sự nghiền ngẫm của V.I.
Lênin về những biện pháp có tính chất chiến lược nhằm chỉ đạo cuộc cách
mạng dành thắng lợi. Những tư tưởng chiến lược này đã hình thành ở V.I.
Lênin ngay từ khi Cách mạng tháng Mười (1917) thành công. Khi tình thế ở
nước Nga xuất hiện những thuận lợi cho sự ra đời của xã hội XHCH. Lênin
đã đón trước thời cơ, tìm tòi nghiền ngẫm để dự kiến con đường đi tới thắng
lợi của cách mạng. Đồng thời Người cũng chuẩn bị những biện pháp chiến
lược và sách lược để đưa nước Nga tiến lên. Về sau những tư tưởng đó được
thể hiện trong Chính sách kinh tế mới.
Tóm lại, do những tác động khách quan và chủ quan trên đây, sau
khoảng ba năm thực hiện chính sách cộng sản thời chiến, Lênin cùng Đảng
Bônsêvích đã chuyển sang triển khai Chính sách kinh tế mới trong thực tiễn
xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước Nga Xôviết.
Ngay bản thân tên gọi của chính sách cộng sản thời chiến không
những đã nói lên phạm vi, giới hạn mà còn nói lên điều kiện áp dụng nó
trong thời kỳ chiến tranh chống lại kẻ thù xâm lược, nhằm bảo vệ đất nước.
Do sự chi phối của quy luật chiến tranh, nước Nga cũng như bất cứ
nước nào khác trên thế giới, trong điều kiện như vậy đều phải có những chủ
8
trương, biện pháp kịp thời tập trung sức người, sức của để chiến đấu và
chiến thắng kẻ thù, giữ vững thành quả cách mạng. Vì vậy, trong thời gian
này, Đảng Bônsêvích Nga, đứng đầu là Lênin đã chủ trương áp dụng chính
sách cộng sản thời chiến nhằm thực hiện mục đích nói trên. Nhân dân nước
Nga đã thực hiện nghiêm chỉnh các chủ trương của Đảng Bônsêvích và
Lênin để chiến thắng kẻ thù, bảo vệ nước Nga Xôviết non trẻ đang đứng
trước nguy cơ bị diệt vong, trước tình tạng "ngàn cân treo sợi tóc". Việc
chiến thắng kẻ thù trong giặc ngoài chứng tỏ chính sách cộng sản thời chiến
đã đóng góp một phần tích cực vào cuộc chiến tranh vệ quốc nhằm bảo vệ
nước Nga Xôviết, bảo vệ thành quả cách mạng.
Để thấy được bước phát triển mới, sáng tạo của Chính sách kinh tế
mới so với chính sách cộng sản thời chiến, phải đi sâu tìm hiểu về "Chính
sách kinh tế mới"
Thực chất của Chính sách kinh tế mới là phát triển đến mức tối đa lực
lượng sản xuất và cải thiện tình cảnh của công nhân và nông dân, sử dụng
chủ nghĩa tư bản tư nhân, hợp tác xã và hướng nền sản xuất của xã hội đi
vào con đường của chủ nghĩa tư bản nhà nước. Sự phát triển của lực lượng
sản xuất là tiêu chuẩn quan trọng đánh giá sự tiến bộ của nền sản xuất xã
hội.
Triết học Mác - Lênin đã chỉ ra rằng: Khi xem xét bất cứ sự vật hiện
tượng nào cũng phải xuất phát từ quan điểm toàn diện, lịch sử - cụ thể. Với
cách nhìn đó, việc V.I. Lênin áp dụng chính sách cộng sản thời chiến ở nước
Nga ngay sau khi Cách mạng tháng Mười thắng lợi, giai cấp vô sản ở nước
Nga đã thiết lập được chính quyền, bảo vệ được thành quả của cách mạng
mà nhân dân nước Nga đã đổi bằng xương máu. Thực tế đã cho thấy: Chính
sách cộng sản thời chiến đã đóng góp tích cực tạo ra sức mạnh để cho nước
Nga chiến thắng thù trong giặc ngoài, bảo vệ được nước XHCN đầu tiên
trên thế giới.
Cuối năm 1920 đầu năm 1921, khi cuộc nội chiến đã được giải quyết,
nước Nga bước vào giai đoạn cách mạng mới - thời kỳ hòa bình xây dựng
đất nước, xây dựng chế độ XHCN. Việc áp dụng các biện pháp đã làm trong
chính sách cộng sản thời chiến giai đoạn này tỏ ra không thích hợp nữa, và
bộc lộ nhiều nhược điểm, trước hết được biểu hiện trong vấn đề nhận thức
lý luận về con đường đi lên CNXH của nước Nga. Lênin đã nhận thức thấy:
khi mà những điều kiện khách quan còn bị hạn chế, cơ sở vật chất kỹ thuật
do lịch sử để lại của nước Nga còn lạc hậu, trình độ khoa học kỹ thuật còn
thấp kém, công nhân lành nghề chưa đủ, lại bị mai một do không có việc
phải bỏ về nông thôn Trong điều kiện đó đã đặt vấn đề chuyển ngay từ
9
nước Nga của chế độ Sa Hoàng thành nước Nga XHCN thì quả là một sai
lầm. Với tinh thần cách mạng không ngừng, V.I. Lênin đã dũng cảm và kiên
quyết sửa chữa những sai lầm mắc phải, khắc phục nó trong tiến trình xây
dựng đất nước.
Khi mà chủ trương, biện pháp của chính sách cộng sản thời chiến đã
bộc lộ những nhược điểm, yếu kém và không còn thích hợp nữa thì Lênin đã
suy ngẫm, tìm tòi đưa ra các chủ trương, biện pháp mới thích hơn, nhằm
khắc phục tình hình khủng hoảng đã diễn ra ở nước Nga và Chính sách kinh
tế mới được ra đời đáp ứng mục đích chỉ đạo cách mạng của Lênin. So với
chính sách cộng sản thời chiến thì Chính sách kinh tế mới là một bước phát
triển sáng tạo, là sự đổi mới về tư duy lý luận của Lênin và những người
cách mạng nước Nga. Chính sách kinh tế mới vừa là giải pháp trước mắt để
chống khủng hoảng, vừa là một nội dung mới có tính chất chiến lược lâu
dài. Sáng tạo của Chính sách kinh tế mới được thể hiện ở việc đổi mới về
nhận thức, đổi mới về con đường đi lên CNXH , làm cho nó phù hợp với
thực tiễn hơn. Vì vậy các chủ trương, biện pháp mang tính chất trực tiếp đi
lên CNXH ở trong chính sách cộng sản thời chiến, được thay bằng các chủ
trương, biện pháp gián tiếp, thông qua các bước đi và hình thức kinh tế quá
độ. Chủ trương xóa bỏ thương nghiệp trong chính sách cộng sản thời chiến
đã chuyển sang phục hồi thương nghiệp, thực hiện trao đổi thông qua thị
trường trong Chính sách kinh tế mới. Việc phân phối sản phẩm cho người
lao động dưới hình thức trực tiếp bằng hiện vật đã chuyển sang phân phối
sản phẩm thông qua lưu thông hàng hóa, sử dụng lại đồng tiền trong lưu
thông
Phải nói rằng, việc mở rộng và đẩy mạnh việc phát triển nông nghiệp
và công nghiệp, cải thiện đời sống nhân dân, thông qua con đường chủ
nghĩa tư bản nhà nước và hợp tác xã để đi lên CNXH là một bước phát triển
mới sáng tạo về tư duy lý luận của V.I. Lênin.
1.2. Tính biện chứng trong nội dung Chính sách kinh tế mới
1.2.1 NEP là biểu hiện mối quan hệ biện chứng giữa mục tiêu và bước đi
Vào những năm 1920 - 1921, nước Nga vừa thoát khỏi 2 cuộc chiến
tranh kéo dài 7 năm. Những hậu quả của chiến tranh rất nặng nề và khó
lường hết. Chiến tranh đã gây ra khó khăn về nhiều mặt: kinh tế, chính trị,
xã hội, đời sống của con người. Nhưng thời gian sau 2 cuộc chiến tranh
cũng là một thời kỳ chuyển mình của nước Nga: nước Nga bước vào một
thời kỳ mới, thời kỳ hòa bình xây dựng đất nước.
10
Cách mạng tháng Mười Nga 1917 thắng lợi, nước XHCN đầu tiên
trên thế giới ra đời, Lênin đưa CNXH từ trong lý luận của C. Mác trở thành
hiện thực ở nước Nga Xôviết.
Với sự dẫn dắt khôn khéo của Lênin và những người cộng sản
Bônsêvích Nga, CNXH ở nước Nga đã đứng vững trước sự bao vây của
nhiều nước đế quốc với ý đồ bóp chết nước Nga Xôviết.
Nhưng trong thời kỳ hòa bình xây dựng này, trước những thử thách
mới như đã nêu ở trên, nước Nga có giữ vững được hay không? Đó là câu
hỏi lớn nhất đang đặt ra cho Đảng Bônsêvích Nga, cho Lênin và nhân dân
nước Nga Xô viết và phải được minh chứng thông qua thực tiễn.
Vì vậy, mục tiêu lớn nhất, bao trùm nhất của nước Nga Xôviết và
cũng chính là mục tiêu của Chính sách kinh tế mới là: quyết tâm bảo vệ và
xây dựng thành công CNXH ở nước Nga. Đó cũng là mục tiêu chiến lược
của cuộc cách mạng trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở nước Nga. Nhưng đi
như thế nào? Có thể chuyển trực tiếp nước Nga lên CNXH được không?
Vấn đề đặt ra và giải quyết là quan hệ giữa mục tiêu trong giai đoạn đầu đầy
khó khăn và thử thách này.
Chính sách kinh tế mới đã thể hiện một cách nhìn nhận mới của Lênin
về con đường đi lên CNXH, tìm ra sự phù hợp cần thiết với hoàn cảnh nước
Nga Xô viết. Đó là quan niệm về con đường gián tiếp đi lên CNXH.
Để thực hiện mục tiêu chiến lược đó, dưới sự lãnh đạo của Đảng
Bônsêvich Nga và Lênin, nước Nga đã phải trải qua nhiều khó khăn, gian
khổ trong một hoàn cảnh hết sức phức tạp.
Tình thế phức tạp nhất của nước Nga Xôviết lúc này là: vừa ngừng
tiếng súng, cuộc khủng hoảng toàn diện đã xảy ra. Khi mà nguy cơ của cuộc
khủng hoảng ngày càng tăng lên thì càng đòi hỏi những người cộng sản phải
nhận thức một cách sâu sắc hơn, đầy đủ hơn những vấn đề lý luận và thực
tiễn của thời kỳ quá độ lên CNXH ở nước Nga.
Lênin đã xuất phát từ sự phân tích các mâu thuẫn đang tồn tại ở nước
Nga Xô viết trong thời kỳ quá độ lên CNXH đó là:
Thứ nhất, xuất phát từ đặc điểm lịch sử của nước Nga đúng về
phương diện khách quan mà nói, nước Nga bước vào thời kỳ quá độ lên
CNXH trong hoàn cảnh kinh tế gặp nhiều khó khăn. Ngoài sự tàn phá do
chiến tranh, bản thân nền kinh tế nước Nga ở một trình độ thấp kém: đến
năm 1920, nước Nga là một nước mà CNTB chỉ mới phát triển ở mức trung
bình, lạc hậu về mặt kinh tế, sản xuất nông nghiệp vẫn chiếm vị trí chủ yếu
trong nền kinh tế quốc dân. Do đó, mâu thuẫn lớn nhất của nước Nga lúc
này là mâu thuẫn giữa hiện trạng của nước Nga với yêu cầu của CNXH phải
11
có một nền kinh tế phát triển toàn diện, năng suất cao. Thế nhưng với khả
năng hiện có, nước Nga không thể đáp ứng được yêu cầu đó. Trong quá
trình chỉ đạo thực hiện chính sách kinh tế, Lênin đã thường xuyên quan tâm
đến mâu thuẫn này và tìm mọi biện pháp để giải quyết, làm cho CNXH
thắng lợi ở nước Nga.
Thứ hai, mâu thuẫn giữa nhận thức và hiện thực về các quy luật đi lên
CNXH. Về một phương diện nào đó, chúng ta sẽ thấy hiện tượng trên là
không tránh khỏi. Bởi vì, nước Nga Xôviết như chúng ta đã biết, là nước
đầu tiên trên thế giới xây dựng CNXH.
Do nhận thức còn nhiều mơ hồ nên đã dẫn tới sự chỉ đạo trong hành
động không đúng, không phù hợp với quy luật khách quan. Điều đó đã gây
ra nhiều khó khăn cho cách mạng nước Nga. Những năm tháng thực hiện
chính sách cộng sản thời chiến đã hình thành quan niệm về quá độ trực tiếp
lên CNXH. Từ đó trong những chủ trương biện pháp ở thời gian tiếp theo
rơi vào tình trạng nóng vội, đốt cháy giai đoạn, tạo thêm những nguyên
nhân làm tăng nguy cơ cuộc khủng hoảng ở nước Nga lúc bấy giờ
Thứ ba, một nguyên nhân khác không kém phần quan trọng, làm tăng
thêm nguy cơ của cuộc khủng hoảng ở nước Nga, đó là sự bao vây của bọn
đế quốc bên ngoài, nhằm phá hoại nước Nga Xôviết đang còn non trẻ, tạo ra
mâu thuẫn giữa CNXH ở nước Nga và CNTB ở các nước đế quốc. Bọn đế
quốc luôn cấu kết với bọn phản động ở trong nước để phá hoại cách mạng
nước Nga. Biểu hiện rõ ràng nhất là sự nhúng tay của bọn đế quốc bên
ngoài, cấu kết với bọn phản động trong nước gây ra cuộc nổi loạn ở
Crônxtat.
Tìm hiểu mâu thuẫn trong những năm 1920 - 1921, phân tích toàn
diện các nguyên nhân gây ra cuộc khủng hoảng ở nước Nga, Lênin đã chỉ
ra: nguyên nhân bên trong, những sai lầm về lãnh đạo quản lý, trước hết và
chủ yếu trên lĩnh vực kinh tế.
Kết luận trên của Lênin đã hướng dẫn hành động của Người trong
việc thực hiện mối quan hệ biện chứng giữa mục tiêu và bước đi, tìm ra các
giải pháp thích hợp để giải quyết tình thế cách mạng của nước Nga. Ở trong
Chính sách kinh tế mới, Lênin đã như vậy để có CNXH hiện thực ở nước
Nga. Bảo vệ vững chắc thành quả Cách mạng tháng Mười vĩ đại, mở ra thời
kỳ phát triển mới cho nhân loại, đó là mục tiêu của cách mạng nước Nga,
cũng là mục tiêu mà chính trong nội dung của Chính sách kinh tế mới đã
được đặt ra.
Để đạt được mục tiêu đã đề ra là CNXH và chủ nghĩa cộng sản,
Chính sách kinh tế mới của Lênin được cụ thể hóa bằng những bước đi sau:
12
Bước đi đầu tiên, thực hiện tốt chính sách thuế lương thực
Việc thay đổi chế độ trưng thu lương thực, bằng thuế lương thực đã
đáp ứng được lòng mong mỏi của nhân dân lao động, làm thay đổi bộ mặt
của đời sống của nông dân, kích thích tái sản xuất, lòng tự giác, vì từ nay họ
có quyền định đoạt sản phẩm do mình làm ra sau khi hoàn thành thuế cho
nhà nước, còn sản phẩm "dư thừa" thì họ thực hiện việc trao đổi mua bán
với công nghiệp để tái sản xuất được tốt hơn, làm cho xã hội sôi động hơn.
Thuế lương thực có ý nghĩa chuyển từ biện pháp hành chính thuần túy
sang biện pháp hoạch toán kinh tế, kích thích sản xuất phát triển. Đây chính
là biện pháp giải quyết đúng đắn giữa "cái chung" với "cái riêng". Cái
chung được biểu hiện ở cái riêng, có nghĩa là Nhà nước Nga Xôviết lớn
mạnh, được thể hiện ở sự lớn mạnh của đời sống nhân dân.
Tuy nhiên, đây lại là vấn đề gây nhiều tranh cãi "nghi ngờ" trong
chính quyền. Họ đã đặt ra nhiều câu hỏi dường như là "đúng" và đã được
Lênin trả lời một cách rất thỏa đáng. Như là vấn đề : "Tại sao lại chính nông
dân mà không phải là công nhân đặt lên hàng đầu?". Với cái nhìn biện
chứng, phân tích kỹ càng của mình Lênin đã giải thích rõ ràng rằng: vì nông
dân chiếm đa số dân số, đây là thị trường lớn cho tiêu thụ công nghiệp, lúc
đó các sản phẩm công nghiệp chủ yếu là công nghiệp phục vụ nông nghiệp.
Hơn nữa, muốn cải thiện đời sống của công nhân thì phải có bánh mì và
nhiên liệu. Đứng về phương diện toàn bộ nền kinh tế quốc dân thì đó là "trở
ngại" lớn nhất. Vì vậy chúng ta chỉ có thể tăng thêm sản xuất và thu hoạch
lúa mì, tăng thêm dự trữ và vận tải nhiên liệu bằng cách cải thiện đời sống
nông dân, bằng cách nâng cao lực lượng sản xuất của họ. Phải bắt đầu từ
nông dân. Người nào không hiểu điều đó, người nào không có ý đưa vấn đề
nông dân lên hàng đầu như thế là một sự "từ bỏ" hoặc tương tự như sự từ bỏ
chuyên chính vô sản, thì chẳng qua chỉ vì người đó không chịu suy nghĩ kỹ
càng vấn đề đó và bị lời nói trống rỗng chi phối vấn đề cấp thiết nhất hiện
nay là dùng những biện pháp có thể phục hồi ngay những lực lượng sản xuất
của kinh tế nông dân. Như Mác nói: "con người muốn tồn tại cần phải ăn, ở,
mặc, đi lại và tái sản xuất " còn Lênin thì nhấn mạnh "không vì cái lợi ích
trước mắt, mà hy sinh đi cái lợi ích lâu dài của mình được, cho nên cần phải
nhanh chóng nâng cao lực lượng sản xuất của nông dân, phải bắt đầu từ
nông nghiệp". Một câu hỏi khác "nếu có tự do buôn bán thì sẽ có tư hữu, đó
là điều kiện cho tư sản phục hồi". Lênin thừa nhận điều này và ông cho rằng
đó là điều kiện không đáng lo ngại vì nó chịu sự kiểm soát của nhà nước do
giai cấp công nhân lãnh đạo.
13
Về mức thu thuế cần phải căn cứ vào điều kiện cụ thể để điều chỉnh
mức thuế cho phù hợp, có thể giảm, miễn thuế khi mất mùa. Đây là sự xác
định đúng đắn vai trò của "quần chúng nhân dân" với chính quyền mới đảm
bảo được ổn định lâu dài.
Bước đi thứ hai, khôi phục và phát triển sản xuất hàng hóa nông
nghiệp nông thôn, thực hiện lưu thông công nghiệp với nông nghiệp.
Dưới thời CNTB, nông dân với công trường thủ công đã có sự sản
xuất lớn tập trung, có những cánh đồng cỏ rộng vài nghìn ha phục vụ nuôi
cừu để sản xuất lấy bông vải, cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp dệt
nhưng nó chỉ diễn ra với các nước tư bản phát triển, trong khi đại đa số nông
dân còn chịu ảnh hưởng hệ tư tưởng phong kiến lạc hậu, nước Nga là một
minh chứng. Thuộc tính cố hữu của nông dân trong sản xuất là mang tính
"tự cấp, tự túc" kinh tế tự nhiên cho nên không có nền sản xuất lớn được, và
từ đó kéo theo sự trao đổi bằng hiện vật. Cái mà chủ nghĩa xã hội đang cần
lại là khác với nó, đó là sản xuất hàng hóa lớn cho xã hội, xã hội chủ nghĩa.
Xuất phát từ ý nghĩa kinh tế và chính trị của trao đổi hàng hóa, Lênin
đã nêu lên sự so sánh sau đây: Từ trước đến nay, người làm công tác lương
thực chỉ biết có một chỉ thị chủ yếu: thu đủ 100% mức lương thực trưng thu.
Ngày nay, chỉ thị đã khác, phải thu đủ 100% thuế lương thực trong thời gian
ngắn nhất, rồi thu 100% nữa bằng cách đổi các sản phẩm của đại và tiểu
công nghiệp.
Như vậy, chính sách thuế lương thực của Lênin còn bao hàm tư tưởng
chuyển sang kinh doanh lương thực, được coi như một đòn bẩy quan trọng
cho sự phát triển sản xuất lương thực và sản xuất nông nghiệp nói chung.
Theo hướng đó, nhà nước đã đem lại sự giúp đỡ to lớn về tài chính và kỹ
thuật cho nông dân.
Nhờ quán triệt đầy đủ quan điểm Lênin trong chính sách lương thực,
nên đến năm 1925 sản xuất nông nghiệp nước Nga đã đạt mức trước chiến
tranh (1913), trong khi các nước TBCN tham gia chiến tranh thế giới lần thứ
nhất phải trải qua 10 năm, kể từ sau hiệp ước Vec-xây, mới khôi phục xong
sản xuất nông nghiệp.
Để thực hiện nhiệm vụ thứ 2 trong cơ chế NEP phải giải quyết 2 vấn
đề:
Một là, lấy hàng công nghiệp ở đâu để trao đổi với nông dân?
Hai là, khôi phục và phát triển kinh tế hàng hóa bên trong nông
nghiệp mới thực hiện được NEP nhưng sẽ kéo theo sự khôi phục và kích
thích xu hướng tư bản chủ nghĩa. Mâu thuẫn đó giải quyết như thế nào?
Quan điểm của Lênin về vấn đề này như sau:
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét