V. CUNG - C U TI N TẦ Ề Ệ
1. C u ti n tầ ề ệ
Vi c nghiên c u c u ti n t luôn đ c các nhà kinh t quan tâm, và nó có th cho nh ng g i ý v ho chệ ứ ầ ề ệ ượ ế ể ữ ợ ề ạ
đ nh chính sách c a nh ng ng i ch u trách nhi m đi u hành n n kinh t .ị ủ ữ ườ ị ệ ề ề ế
1.1. M t s h c thuy t v c u ti n tộ ố ọ ế ề ầ ề ệ
Qua th i gian, nh ng h c thuy t v c u ti n t đã cho th y s tranh lu n không ng ng c a các nhà kinhờ ữ ọ ế ề ầ ề ệ ấ ự ậ ừ ủ
t v s nh h ng c a lãi su t đ n c u ti n t , và sau đó là s nh h ng c a ti n t đ i v i ho t đ ngế ề ự ả ưở ủ ấ ế ầ ề ệ ự ả ưở ủ ề ệ ố ớ ạ ộ
kinh t .ế
1.1.1Quy lu t l u thông ti n t c a Karl Marx.ậ ư ề ệ ủ
Khi nghiên c u các ch c năng c a ti n t , Karl Marx đ a ra 5 ch c năng: ch c năng th c đo giá tr ,ứ ứ ủ ề ệ ư ứ ứ ướ ị
ch c năng ph ng ti n l u thông, ch c năng ph ng ti n c t gi , ch c năng ph ng ti n thanh toán vàứ ươ ệ ư ứ ươ ệ ấ ữ ứ ươ ệ
ch c năng ti n t th gi i. Trong vi c nghiên c u ch c năng ph ng ti n l u thông c a ti n t , Marx đãứ ề ệ ế ớ ệ ứ ứ ươ ệ ư ủ ề ệ
đ a ra quy lu t l u thông ti n t hay quy lu t v s l ng ti n c n thi t cho l u thông v i n i dung:ư ậ ư ề ệ ậ ề ố ượ ề ầ ế ư ớ ộ
S l ng ti n c n thi t th c hi n ch c năng ph ng ti n l u thông t l thu n v i t ng s giá c hàngố ượ ề ầ ế ự ệ ứ ươ ệ ư ỉ ệ ậ ớ ổ ố ả
hoá trong l u thông và t l ngh ch v i t c đ l u thông bình quân c a các đ ng ti n cùng lo i.ư ỉ ệ ị ớ ố ộ ư ủ ồ ề ạ VPQMn=
Trong đó:
nM: S l ng ti n c n thi t th c hi n ch c năng ph ng ti n l u thông.ố ượ ề ầ ế ự ệ ứ ươ ệ ư
nM PQ : T ng s giá c hàng hoá trong l u thông.ổ ố ả ư
V: T c đ l u thông bình quân c a ti n t .ố ộ ư ủ ề ệ
Đ n ch c năng ph ng ti n thanh toán, quy lu t này đ c phát bi u đ y đ nh sau:ế ứ ươ ệ ậ ượ ể ầ ủ ư
Kh i l ng ti n T ng giá T ng Giá c Giá c hàngố ượ ề ổ ổ ả ả
c n thi t th c c hàng _ giá c + hàng hoá _ hoá th c hi nầ ế ự ả ả ự ệ
hi n ch c năng hoá trong hàng hoá đ n h n b ng thanhệ ứ ế ạ ằ
ph ng ti n l u l u thông bán ch u thanh toán toán bù trươ ệ ư ư ị ừ
thông và =
ph ng ti n T c đ l u thông bình quân c a ti n tươ ệ ố ộ ư ủ ề ệ
thanh toán
10
B ng vi c đ a ra quy lu t v s l ng ti n c n thi t cho l u thông, Karl Marx đã ch ra r ng n n kinh tằ ệ ư ậ ề ố ượ ề ầ ế ư ỉ ằ ề ế
c n m t l ng ti n nh t đ nh cho vi c th c hi n các giao d ch v hàng hoá d ch v , s l ng ti n nàyầ ộ ượ ề ấ ị ệ ự ệ ị ề ị ụ ố ượ ề
ch u nh h ng c a hai y u t c b n là t ng giá c hàng hoá trong l u thông và t c đ l u thông bìnhị ả ưở ủ ế ố ơ ả ổ ả ư ố ộ ư
quân c a ti n t .ủ ề ệ
Yêu c u c a quy lu t l u thông ti n t c n thi t cho l u thông, t c là đòi h i l ng ti n cung ng ph iầ ủ ậ ư ề ệ ầ ế ư ứ ỏ ượ ề ứ ả
cân đ i v i l ng ti n c n cho vi c th c hi n các giao d ch c a n n kinh t .ố ớ ượ ề ầ ệ ự ệ ị ủ ề ế
1.1.2H c thuy t s l ng ti n t thô sọ ế ố ượ ề ệ ơ
Vào cu i th k XIX đ u th k XX, m t s nhà kinh t mà đ i di n tiêu bi u là Irving Fisher đ i h c Yaleố ế ỉ ầ ế ỉ ộ ố ế ạ ệ ể ở ạ ọ
đ a ra h c thuy t v s l ng ti n t mà n i dung ch y u là m t h c thuy t v xác đ nh thu nh p danhư ọ ế ề ố ượ ề ệ ộ ủ ế ộ ọ ế ế ị ậ
nghĩa.
Trong tác ph m “s c mua c a ti n t ”, nhà kinh t h c M Irving Fisher đ a ra m i quan h gi a t ngẩ ứ ủ ề ệ ế ọ ỹ ư ố ệ ữ ổ
l ng ti n t (M) v i t ng chi tiêu đ mua hàng hoá, d ch v đ c s n xu t ra trong n n kinh t d a trênượ ề ệ ớ ổ ể ị ụ ượ ả ấ ề ế ự
m t khái ni m g i là t c đ l u thông ti n t theo ph ng trình trao đ i tính theo giá tr danh nghĩa c aộ ệ ọ ố ộ ư ề ệ ươ ổ ị ủ
các giao d ch trong n n kinh t :ị ề ế
PTMVT=
Trong đó P là giá bình quân m i giao d ch, T là s l ng giao d ch ti n hành trong m t năm và là t c đỗ ị ố ượ ị ế ộ ố ộ
giao d ch c a ti n t - t c đ kh i l ng ti n quay vòng hàng năm. Vì giá tr danh nghĩa c a các giao d chị ủ ề ệ ố ộ ố ượ ề ị ủ ị
(T) r t khó đo l ng cho nên h c thuy t s l ng đã đ c phát bi u theo t ng s n ph m (Y):ấ ườ ọ ế ố ượ ượ ể ổ ả ẩ TV
MV=PY
Trong đó V là t c đ thu nh p đo l ng s l n trung bình trong m t năm m t đ n v ti n t đ c chi dùngố ộ ậ ườ ố ầ ộ ộ ơ ị ề ệ ượ
đ mua t ng s hàng hoá, d ch v đ c s n xu t ra trong n n kinh t .ể ổ ố ị ụ ượ ả ấ ề ế
MPYV=
Irving Fisher l p lu n r ng t c đ thu nh p đ c xác đ nh b i các t ch c trong n n kinh t có nhậ ậ ằ ố ộ ậ ượ ị ở ổ ứ ề ế ả
h ng đ n cách các cá nhân th c hi n các giao d ch. N u ng i ta dùng s ghi n và th tín d ng đưở ế ự ệ ị ế ườ ổ ợ ẻ ụ ể
ti n hành các giao d ch c a mình và do đó mà s d ng ti n ít h n thông th ng khi mua thì l ng ti nế ị ủ ử ụ ề ơ ườ ượ ề
đ c yêu c u ít đi đ 11ượ ầ ể
ti n hành các giao d ch do thu nh p danh nghĩa gây nên ( M so v i PY) và t c đ (PY/M) s tăng lên.ế ị ậ ớ ố ộ ẽ
Ng c l i n u mua tr b ng ti n m t ho c séc là thu n ti n h n thì c n s d ng l ng ti n nhi u h n đượ ạ ế ả ằ ề ặ ặ ậ ệ ơ ầ ử ụ ượ ề ề ơ ể
ti n hành các giao d ch đ c sinh ra b i cùng m t m c thu nh p danh nghĩa và t c đ s gi m xu ng.ế ị ượ ở ộ ứ ậ ố ộ ẽ ả ố
Tuy nhiên quan đi m c a Fisher là nh ng đ c đi m v t ch c và công ngh c a n n kinh t s ch nhể ủ ữ ặ ể ề ổ ứ ệ ủ ề ế ẽ ỉ ả
h ng đ n t c đ m t cách ch m ch p qua th i gian, cho nên t c d s gi nguyên m t cách h p lýưở ế ố ộ ộ ậ ạ ờ ố ộ ẽ ữ ộ ợ
trong th i gian ng n.ờ ắ
V i quan đi m này, ph ng trình trao đ i đ c chuy n thành h c thuy t s l ng ti n t v i n i dung:ớ ể ươ ổ ượ ể ọ ế ố ượ ề ệ ớ ộ
S l ng thu nh p danh nghĩa ch đ c xác đ nh b i nh ng chuy n đ ng trong s l ng ti n t .ố ượ ậ ỉ ượ ị ở ữ ể ộ ố ượ ề ệ
Irving Fisher và các nhà kinh t c đi n khác cho r ng ti n l ng và giá c hoàn toàn linh ho t nên coiế ổ ể ằ ề ươ ả ạ
m c t ng s n ph m đ c s n xu t trong n n kinh t (Y) th ng đ c gi m c công ăn vi c làm đ yứ ổ ả ẩ ượ ả ấ ề ế ườ ượ ữ ở ứ ệ ầ
đ , do v y Y có th đ c coi m t cách h p lý là không thay đ i trong th i gian ng n.ủ ậ ể ượ ộ ợ ổ ờ ắ
Nh v y: ph ng trình trao đ i đ c vi t l i:ư ậ ươ ổ ượ ế ạ
P = (V/Y) x M = k x M
Trong đó: k (= V/Y) không thay đ i trong th i gian ng n và thay đ i ch m trong th i gian dài. H c thuy tổ ờ ắ ổ ậ ờ ọ ế
s l ng ti n t hàm ý r ng: nh ng thay đ i trong m c giá c ch là k t qu c a nh ng thay đ i trong số ượ ề ệ ằ ữ ổ ứ ả ỉ ế ả ủ ữ ổ ố
l ng ti n t thô s đã đi đ n v n đ c u ti n t .ượ ề ệ ơ ế ấ ề ầ ề ệ
Ph ng trình trao đ i đ c vi t l i nh sau:ươ ổ ượ ế ạ ư
PYVM×=1
Khi th tr ng ti n t cân b ng: s l ng ti n các t ch c và cá nhân n m gi (M) b ng s l ng ti nị ườ ề ệ ằ ố ượ ề ổ ứ ắ ữ ằ ố ượ ề
đ c yêu c u (MD), vì v y:ượ ầ ậ
PYkPYVMD×=×=1
Trong đó: Vk1= là m t h ng sộ ằ ố
Nh v y h c thuy t s l ng ti n t c a Fisher nói nên r ng: c u v ti n là m t hàm s c a thu nh p vàư ậ ọ ế ố ượ ề ệ ủ ằ ầ ề ề ộ ố ủ ậ
lãi xu t không có nh h ng đ n c u c a ti n t .ấ ả ưở ế ầ ủ ề ệ
1.1.3 Lý thuy t c a Keynes v s a thích ti n m tế ủ ề ự ư ề ặ
12
Trong khi I. Fisher phát tri n quan đi m h c thuy t s l ng c a mình v MD thì m t nhóm các nhà kinhể ể ọ ế ố ượ ủ ề ộ
t Cambridge cũng đang nghiên c u v nh ng v n đ đó và cũng đ a ra k t lu nế ở ứ ề ữ ấ ề ư ế ậ PYkMD =. Nh ngư
khác v i Fisher, h nh n m nh s l a ch n c a các nhân trong vi c gi ti n và không bác b s nhớ ọ ấ ạ ự ự ọ ủ ệ ữ ề ỏ ự ả
h ng c a lãi su t đ n MD.ưở ủ ấ ế
Trên c s quan đi m này, Keynes xây d ng lý thuy t v c u ti n t đ c g i là lý thuy t v s a thíchơ ở ể ự ế ề ầ ề ệ ượ ọ ế ề ự ư
ti n m t. Lý thuy t này đ c trình bày trong tác ph m n i ti ng: “H c thuy t chung v công ăn vi c làm,ề ặ ế ượ ẩ ổ ế ọ ế ề ệ
lãi xu t và ti n t ”. Trong h c thuy t c a mình, Keynes đã nêu ra 3 đ ng c cho vi c gi ti n:ấ ề ệ ọ ế ủ ộ ơ ệ ữ ề
- Đ ng c giao d ch:ộ ơ ị
Các cá nhân n m gi ti n vì đó là ph ng ti n trao đ i có th dùng đ ti n hành các giao d ch hàngắ ữ ề ươ ệ ổ ể ể ế ị
ngày. Keynes nh n m nh r ng b ph n c a c u ti n t đó tr c tiên do m c giao d ch c a dân chúngấ ạ ằ ộ ậ ủ ầ ề ệ ướ ứ ị ủ
quy t đ nh. Nh ng giao d ch có t l v i thu nh p cho nên c u ti n t cho giao d ch t l v i thu nh p.ế ị ữ ị ỷ ệ ớ ậ ầ ề ệ ị ỉ ệ ớ ậ
- Đ ng c d phòngộ ơ ự
Keynes th a nh n r ng ngoài vi c gi ti n đ ti n hành giao d ch hàng ngày, ng i ta còn gi thêm ti nừ ậ ằ ệ ữ ề ể ế ị ườ ữ ề
đ dùng cho nh ng nhu c u b t ng . Ti n d phòng đ c s d ng trong các c h i mua thu n ti n ho cể ữ ầ ấ ờ ề ự ượ ử ụ ơ ộ ậ ệ ặ
cho nhu c u chi tiêu b t th ng.ầ ấ ườ
Keynes tin r ng s ti n d phòng mà ng i ta mu n n m gi đ c xác đ nh tr c tiên tiên b i m c đằ ố ề ự ườ ố ắ ữ ượ ị ướ ở ứ ộ
các giao d ch mà ng i ta d tính s th c hi n trong t ng lai và nh ng giao d ch đó t l v i thu nh p,ị ườ ự ẽ ự ệ ươ ữ ị ỉ ệ ớ ậ
do đó c n ti n d phòng t l v i thu nh p.ầ ề ự ỉ ệ ớ ậ
- Đ ng c đ u cộ ơ ầ ơ
Keynes đ ng ý r ng ti n t là ph ng ti n c t gi c a c i và g i đ ng c gi ti n là đ ng c đ u c .ồ ằ ề ệ ươ ệ ấ ữ ủ ả ọ ộ ơ ữ ề ộ ơ ầ ơ
Keynes đ ng ý v i các nhà kinh t Cambridge r ng c a c i g n ch t v i thu nh p nên b ph n c u thànhồ ớ ế ằ ủ ả ắ ặ ớ ậ ộ ậ ấ
mang tính đ u c c a c u ti n t s liên quan đ n thu nh p, nh ng Keynes tin r ng lãi su t đóng m t vaiầ ơ ủ ầ ề ệ ẽ ế ậ ư ằ ấ ộ
trò quan tr ng.ọ
Keynes chia các tài s n có th đ c dùng c t gi c a c i làm hai lo i: ti n và trái khoán. Keynes gi đ nhả ể ượ ấ ữ ủ ả ạ ề ả ị
r ng l i t c d tính v ti n là s không, l i t c d tính đ i v i trái khoán g m ti n lãi và t l d tính vằ ợ ứ ự ề ề ố ợ ứ ự ố ớ ồ ề ỉ ệ ự ề
kho n l i v n.ả ợ ố
Keynes gi đ nh r ng: các cá nhân tin r ng lãi su t có chi u h ng quay v m t giá tr thông th ng nàoả ị ằ ằ ấ ề ướ ề ộ ị ườ
đó. N u lãi su t th p h n giá tr thông th ng đó thìế ấ ấ ơ ị ườ
13
ng i ta d tính lãi su t c a trái khoán tăng lên trong t ng lai và nh v y d tính s b m t v n v tráiườ ự ấ ủ ươ ư ậ ự ẽ ị ấ ố ề
khoán đó. K t qu là ng i ta r t có th gi c a c i c a mình b ng ti n h n là b ng trái khoán và c uế ả ườ ấ ể ữ ủ ả ủ ằ ề ơ ằ ầ
ti n t s cao. Ng c l i, n u lãi su t cao h n giá tr thông th ng đó, c u ti n t s th p. T l p lu nề ệ ẽ ượ ạ ế ấ ơ ị ườ ầ ề ệ ẽ ấ ừ ậ ậ
trên c u ti n t là liên h âm so v i m c lãi su t.ầ ề ệ ệ ớ ứ ấ
Đ t chung ba đ ng c v i nhau:ặ ộ ơ ớ
Đ t chung ba đ ng c gi ti n vào ph ng trình c u ti n t , Keynes đã phân bi t gi s l ng danhặ ộ ơ ữ ề ươ ầ ề ệ ệ ữ ố ượ
nghĩa v i s l ng th c t . Ti n t đ c đánh giá theo giá tr mà nó có th mua. Keynes đ a ra ph ngớ ố ượ ự ế ề ệ ượ ị ể ư ươ
trình c u ti n t , g i là hàm s a thích ti n m t, nó cho bi t c u ti n th c t là m t hàm s c a i và Y.ầ ề ệ ọ ố ư ề ặ ế ầ ề ự ế ộ ố ủ
=+−YifPMD,
D u -, + trong hàm s a thích ti n m t có ý nghĩa là c u v s d ti n m t th c t có liên h âm v i i vàấ ố ư ề ặ ầ ề ố ư ề ặ ự ế ệ ớ
li n h d ng v i Y.ệ ệ ươ ớ
Trong đi u ki n cân b ng c a th tr ng ti n t :ề ệ ằ ủ ị ườ ề ệ MMD=
)(YifYMPYV,==
C u ti n t liên h âm v i lãi su t, nên khi tăng lên, gi m xu ng và t c đ tăng lên. Do lãi su t b bi nầ ề ệ ệ ớ ấ ả ố ố ộ ấ ị ế
đ ng m nh nên thuy t a thích ti n m t ch ra r ng t c đ cũng bi n đ ng m nh. )(ộ ạ ế ư ề ặ ỉ ằ ố ộ ế ộ ạ Yif,
Nh v y thuy t c a Keynes v c u ti n t cho th y c u ti n t t l v i thu nh p và có liên h âm v i lãiư ậ ế ủ ề ầ ề ệ ấ ầ ề ệ ỉ ệ ớ ậ ệ ớ
su t. V i s bi n đ ng m nh c a t c đ , h c thuy t này cũng ch r ng ti n t không ph i là nhân t duyấ ớ ự ế ộ ạ ủ ố ộ ọ ế ỉ ằ ề ệ ả ố
nh t nh h ng đ n s thay đ i c a thu nh p danh nghĩa.ấ ả ưở ế ự ổ ủ ậ
1.1.4 H c thuy t s l ng ti n t hi n đ i c a Friedmanọ ế ố ượ ề ệ ệ ạ ủ
Năm 1956 Milton Friedman đã phát tri n h c thuy t v c u ti n t trong bài báo n i ti ng “H c thuy t sể ọ ế ề ầ ề ệ ổ ế ọ ế ố
l ng ti n t : M t s xác nh n l i”. Friedman cho r ng c u ti n t ph i b nh h ng b i cùng các nhânượ ề ệ ộ ự ậ ạ ằ ầ ề ệ ả ị ả ưở ở
t nh h ng đ n c u c a b t kỳ tài s n nào. Vì v y c u ti n t ph i là m t hàm s c a nh ng tàiố ả ưở ế ầ ủ ấ ả ậ ầ ề ệ ả ộ ố ủ ữ
nguyên đ c s n sàng s d ng cho các cá nhân (t c là c a c i c a h ) và c a l i t c d tính v các tàiượ ẵ ử ụ ứ ủ ả ủ ọ ủ ợ ứ ự ề
s n khác so v i l i t c d tính v ti n.ả ớ ợ ứ ự ề ề
14
Friedman trình bày ý ki n c a mình v c u ti n t nh sau:ế ủ ề ầ ề ệ ư
=Ρ−Π−−−−−+rrrrrYmpfMDememb,,,
Trong đó:
Các d u (+) ho c (-) d i ph ng trình ch m i liên h d ng ho c âm c a các y u t trên d u v i c uấ ặ ở ướ ươ ỉ ố ệ ươ ặ ủ ế ố ấ ớ ầ
ti n t .ề ệ PMD : c u v s d ti n m t th c t .ầ ề ố ư ề ặ ự ế PMD YP: Thu nh p th ng xuyên (thu nh p dài h n bìnhậ ườ ậ ạ
quân d tính).ự
Rm: L i t c d tính v m t ti n.ợ ứ ự ề ặ ề
rb: L i t c d tính v trái khoán.ợ ứ ự ề
Re: L i t c d tính v c ph n (c phi u th ng).ợ ứ ự ề ổ ầ ổ ế ườ
Π: T l l m phát d tính.ỉ ệ ạ ự e
Theo Friedman, vi c chi tiêu đ c quy t đ nh b i thu nh p th ng xuyên t c là thu nh p bình quân màệ ượ ế ị ở ậ ườ ứ ậ
ng i ta d tính s nh n đ c trong th i gian dài. Thu nh p th ng xuyên ít bi n đ ng, b i vì nhi u sườ ự ẽ ậ ượ ờ ậ ườ ế ộ ở ề ự
bi n đ ng c a thu nh p là t m th i trong th i gian ng n. Vì v y c u ti n t s không b bi n đ ng nhi uế ộ ủ ậ ạ ờ ờ ắ ậ ầ ề ệ ẽ ị ế ộ ề
cùng v i s chuy n đ ng c a chu kỳ kinh doanh. M t cá nhân có th gi c a c i d i nhi u hình th cớ ự ể ộ ủ ộ ể ữ ủ ả ướ ề ứ
ngoài ti n, Friedman x p x p chúng thành 3 lo i: trái khoán, c phi u (c phi u th ng) và hàng hoá.ề ắ ế ạ ổ ế ổ ế ườ
Nh ng đ ng l c thúc đ y vi c gi nh ng tài s n đó h n là gi ti n th hi n b ng l i t c d tính v m iữ ộ ự ẩ ệ ữ ữ ả ơ ữ ề ể ệ ằ ợ ứ ự ề ỗ
m t tài s n đó so v i l i t c d tính v ti n. L i t c v ti n b nh h ng b i hai nhân t :ộ ả ớ ợ ứ ự ề ề ợ ứ ề ề ị ả ưở ở ố
- Các d ch v ngân hàng cung c p đi kèm v i các kho n ti n g i n m trong cung ti n t , khi các d ch vị ụ ấ ớ ả ề ử ằ ề ệ ị ụ
này tăng lên, l i t c d tính v ti n tăng.ợ ứ ự ề ề
- Ti n lãi tr cho các kho n ti n g i n m trong cung ti n tề ả ả ề ử ằ ề ệ
Các s h ng vàố ạ mbrr−merr− bi u th cho l i t c d tính v trái khoán và c phi u so v i l i t c d tínhể ị ợ ứ ự ề ổ ế ớ ợ ứ ự
t ng đ i v ti n gi m xu ng và c u ti n t gi m xu ng. S h ng bi u th l i t c d tính v hàng hoá soươ ố ề ề ả ố ầ ề ệ ả ố ố ạ ể ị ợ ứ ự ề
v i ti n. L i t c d tính v gi hàng hoá là t l d tính v vi c tăng giá hàng hoá b ng t l l m phát dớ ề ợ ứ ự ề ữ ỉ ệ ự ề ệ ằ ỉ ệ ạ ự
tính . Khi tăng lên, l i t c d tính v hàng hoá so v i ti n tăng lên và c u ti n t gi m xu ng.ợ ứ ự ề ớ ề ầ ề ệ ả ố
rme−ΠΠermê−Π
15
Trong h c thuy t c a mình, Friedman th a nh n r ng có nhi u cái ch không ph i ch có lãi xu t là quanọ ế ủ ừ ậ ằ ề ứ ả ỉ ấ
tr ng c a n n kinh t t ng h p. H n n a, Friedman không coi l i t c d tính v ti n là m t h ng s . Khiọ ủ ề ế ổ ợ ơ ữ ợ ứ ự ề ề ộ ằ ố
lãi su t tăng lên trong n n kinh t , các ngân hàng thu đ c nhi u l i nhu n cho vay h n và do v y cácấ ề ế ượ ề ợ ậ ơ ậ
ngân hàng có th tr lãi cao h n cho các kho n ti n g i giao d ch ho c nâng cao ch t l ng các d ch vể ả ơ ả ề ử ị ặ ấ ượ ị ụ
cung c p cho khách hàng t c là l i t c d tính v ti n s tăng lên, nh v y s t ng đ i n đ nh khi lãiấ ứ ợ ứ ự ề ề ẽ ư ậ ẽ ươ ố ổ ị
xu t thay đ i, t c là theo Friedman nh ng thay đ i c a lãi xu t s có ít tác d ng đ n c u ti n t .ấ ổ ứ ữ ổ ủ ấ ẽ ụ ế ầ ề ệ mbrr−
T nh ng phân tích đó, hàm s c u ti n t c a Friedman ch y u là m t hàm s trong đó thu nh pừ ữ ố ầ ề ệ ủ ủ ế ộ ố ậ
th ng xuyên là y u t quy t đ nh đ u tiên c a c u ti n t và ph ng trình c u ti n t c a ông có thườ ế ố ế ị ầ ủ ầ ề ệ ươ ầ ề ệ ủ ể
đ c tính g n v i:ượ ầ ớ
)(PYfP= MD
Theo quan đi m c a Friedman, c u ti n t không nh y c m v i lãi su t vì nh ng thay đ i c a lãi su t ítể ủ ầ ề ệ ạ ả ớ ấ ữ ổ ủ ấ
có tác d ng đ n l i t c d tính t ng đ i c a nh ng tài s n khác so v i ti n, cùng v i s ít bi n đ ngụ ế ợ ứ ự ươ ố ủ ữ ả ớ ề ớ ự ế ộ
c a thu nh p th ng xuyên, c u ti n t s t ng đ i n đ nh và có th d đoán đ c b ng hàm s c uủ ậ ườ ầ ề ệ ẽ ươ ố ổ ị ể ự ượ ằ ố ầ
ti n t . Và nh v y t c đ (V) có th d đoán đ c t ng đ i chính xác theo ph ng trình c u ti n tề ệ ư ậ ố ộ ể ự ượ ươ ố ươ ầ ề ệ
vi t l i:ế ạ
)(PYfMV== PY Y
N u t c đ có th d đoán đ c, thì m t s thay đ i trong m c cung ti n t s t o m t s thay đ i dế ố ộ ể ự ượ ộ ự ổ ứ ề ệ ẽ ạ ộ ự ổ ự
đoán đ c trong t ng chi tiêu. Do đó h c thuy t s l ng ti n t c a Friedman th c s là m t s phátượ ổ ọ ế ố ượ ề ệ ủ ự ự ộ ự
bi u l i c a h c thuy t s l ng ti n t vì nó d n đ n cùng m t k t lu n v t m quan tr ng c a ti n t đ iể ạ ủ ọ ế ố ượ ề ệ ẫ ế ộ ế ậ ề ầ ọ ủ ề ệ ố
v i t ng chi tiêu c a n n kinh t .ớ ổ ủ ề ế
1.2. K t lu nế ậ
S phân tích c a các nhà kinh t v c u ti n t đ u cho th y c u ti n t th c t có t ng quan thu n v iự ủ ế ề ầ ề ệ ề ấ ầ ề ệ ự ế ươ ậ ớ
thu nh p th c t . M c dù Friedman đã ch ng minh, lãi 16ậ ự ế ặ ứ
su t ít có nh h ng đ n c u ti n t , nh ng s phân tích c a Friedman ch a đ c p đ n tr ng h p tấ ả ưở ế ầ ề ệ ư ự ủ ư ề ậ ế ườ ợ ỉ
tr ng ti n m t bao g m c các d ch v ngân hàng cung c p đi kèm v i các kho n ti n g i n m trongọ ề ặ ồ ả ị ụ ấ ớ ả ề ử ằ
cung ti n t , th c t cho th y các d ch v này không gi m đi khi lãi su t thay đ i, m t khác nh ng ng iề ệ ự ế ấ ị ụ ả ấ ổ ặ ữ ườ
có ti n có th u tiên cho m c tiêu thu lãi cao vì v y khi lãi su t tăng lên các s h ng , … v n tăng lên vàề ể ư ụ ậ ấ ố ạ ẫ
c u ti n t nh y c m v i lãi su t.ầ ề ệ ạ ả ớ ấ mbrr − − merr
Nh v y, n u lo i b s nh h ng c a m c giá, m c c u ti n t th c t s ch u tác đ ng b i hai y u tư ậ ế ạ ỏ ự ả ưở ủ ứ ứ ầ ề ệ ự ế ẽ ị ộ ở ế ố
quan tr ng: thu nh p th c t và lãi su t. Hàm s c u ti n t c a Keynes v n còn nguyên giá tr .ọ ậ ự ế ấ ố ầ ề ệ ủ ẫ ị
2. Cung ti n tề ệ
Đ đáp ng cho nhu c u s d ng ti n t trong n n kinh t , m t s t ch c nh NHT , các ngân hàngể ứ ầ ử ụ ề ệ ề ế ộ ố ổ ứ ư Ư
th ng m i cung ng ti n ra l u thông.ươ ạ ứ ề ư
2.1.Cung ng ti n c a Ngân hàng Trung ngứ ề ủ ươ
NHT phát hành ti n m t ch y u d i hình th c gi y b c ngân hàng. Quá trình này đ c th c hi n khiƯ ề ặ ủ ế ướ ứ ấ ạ ượ ự ệ
NHT cho vay đ i v i các t ch c tín d ng, cho vay đ i v i kho b c Nhà n c, mua vàng, ngo i t trênƯ ố ớ ổ ứ ụ ố ớ ạ ướ ạ ệ
th tr ng ngo i h i ho c mua ch ng khoán trong nghi p v th tr ng m .ị ườ ạ ố ặ ứ ệ ụ ị ườ ở
Kh i l ng ti n phát hành c a NHT đ c g i là ti n m nh hay c s ti n (MB) bao g m hai b ph n:ố ượ ề ủ Ư ượ ọ ề ạ ơ ố ề ồ ộ ậ
Ti n m t trong l u hành (C) và ti n d tr c a các ngân hàng kinh doanh (R), trong đó ch có b ph nề ặ ư ề ự ữ ủ ỉ ộ ậ
ti n m t ngoài ngân hàng m i đ c s d ng đáp ng cho nhu c u v ti n.ề ặ ớ ượ ử ụ ứ ầ ề ề
2.2.Cung ng ti n c a ngân hàng th ng m i và các t ch c tín d ngứ ề ủ ươ ạ ổ ứ ụ
Các NHTM và các t ch c tín d ng khác t o ti n chuy n kho n (D) theo c ch t o ti n trong toàn b hổ ứ ụ ạ ề ể ả ơ ế ạ ề ộ ệ
th ng ngân hàng. Kh i l ng ti n do các t ch c này cung ng đ c t o ra trên c s l ng ti n d trố ố ượ ề ổ ứ ứ ượ ạ ơ ở ượ ề ự ữ
nh n t NHT và các ho t đ ng nh n ti n g i, cho vay và thanh toán không dùng ti n m t c a h th ngậ ừ Ư ạ ộ ậ ề ử ề ặ ủ ệ ố
ngân hàng.
Khi NHT phát hành ti n đ a vào h th ng ngân hàng, các NHTM s d ng s ti n d tr này đ choƯ ề ư ệ ố ử ụ ố ề ự ữ ể
vay. Khi các doanh nghi p ho c dân c vay kho n ti n đó, 17ệ ặ ư ả ề
nó đ c s d ng đ thanh toán chi tr và có th m t ph n ho c toàn b đ c kí g i tr l i vào m t ngânượ ử ụ ể ả ể ộ ầ ặ ộ ượ ử ở ạ ộ
hàng d i hình th c ti n g i không kì h n, ngân hàng l i ti p t c có v n đ cho vay. Nh v y t l ngướ ứ ề ử ạ ạ ế ụ ố ể ư ậ ừ ượ
ti n d tr ban đ u, h th ng ngân hàng thông qua các ho t đ ng c a mình có th làm hình thành l ngề ự ữ ầ ệ ố ạ ộ ủ ể ượ
ti n g i không kỳ h n r t l n. S ti n này đ c các doanh nghi p, dân c s d ng đ thanh toán quaề ử ạ ấ ớ ố ề ượ ệ ư ử ụ ể
ngân hàng, vì v y nó đ c tính là m t b ph n c a kh i ti n giao d ch trong n n kinh t , đ c s d ngậ ượ ộ ộ ậ ủ ố ề ị ề ế ượ ử ụ
đ đáp ng nhu c u v ti n.ể ứ ầ ề ề
2.3. M c cung ti n tứ ề ệ
Kh i l ng ti n giao d ch do NHT và các t ch c tín d ng cung ng cho n n kinh t đáp ng cho nhuố ượ ề ị Ư ổ ứ ụ ứ ề ế ứ
c u s d ng ti n bao g m hai b ph n chính là ti n m t trong l u hành ( C ) và ti n g i không kỳ h n ( Dầ ử ụ ề ồ ộ ậ ề ặ ư ề ử ạ
). Ti n d tr c a các ngân hàng kinh doanh ( R ). M i quan h gi a m c cung ti n giao d ch (MS) và cề ự ữ ủ ố ệ ữ ứ ề ị ơ
s ti n (MB) th hi n qua hình 1.ố ề ể ệ
R
C
C s ti n : MBơ ố ề
M c cung ti n giao d ch : MSứ ề ị
D
C
Hình 1. M i quan h gi a MS và MBố ệ ữ
NHT v i ch c năng là ngân hàng phát hành th c hi n vi c ki m soát và đi u ti t kh i l ng ti n cungƯ ớ ứ ự ệ ệ ể ề ế ố ượ ề
ng cho n n kinh t nh m đ m b o s n đ nh th tr ng, nó tr c ti p đi u ch nh kh i l ng ti n m tứ ề ế ằ ả ả ự ổ ị ị ườ ự ế ề ỉ ố ượ ề ặ
đang t n t i và ki m soát gián ti p vi c t o ra các kho n ti n g i không kỳ h n c a các ngân hàngồ ạ ể ế ệ ạ ả ề ử ạ ủ
th ng m i. Toàn b kh i l ng ti n cung ng đ c xác đ nh theo h s t o ti n so v i l ng ti n cươ ạ ộ ố ượ ề ứ ượ ị ệ ố ạ ề ớ ượ ề ơ
b n do NHT phát hành theo công th c:ả Ư ứ
mMBMS =
Trong đó:
MS: M c cung ti n giao d chứ ề ị
MB: C s ti nơ ố ề
m: h s t o ti n.ệ ố ạ ề
18
DCDCmrrED+++=1
V i: C/D: T l ti n m t trong l u hành so v i ti n g i không kỳ h n.ớ ỷ ệ ề ặ ư ớ ề ử ạ
rD: T l d tr bu c.ỷ ệ ự ữ ộ
rE: T l d tr d th a c a các ngân hàng th ng m i.ỷ ệ ữ ữ ư ừ ủ ươ ạ
M c dù có r t nhi u ch th có tác đ ng t i m c cung ng ti n nh ng NHT v n có th s d ng cácặ ấ ề ủ ể ộ ớ ứ ứ ề ư Ư ẫ ể ử ụ
công c c a mình đ đi u ch nh m c cung ti n theo ý mu n ch quan đ th c hi n chính sách ti n t .ụ ủ ể ề ỉ ứ ề ố ủ ể ự ệ ề ệ
3. Cân đ i cung c u ti n tố ầ ề ệ
Th tr ng ti n t luôn h ng v đi m cân b ng khi m c cung ti n t b ng m c c u ti n t . Đi u ki nị ườ ề ệ ướ ề ể ằ ứ ề ệ ằ ứ ầ ề ệ ề ệ
cho s cân b ng c a th tr ng ti n t là:ự ằ ủ ị ườ ề ệ
MDMS=
Hay:
=Ρ+−YifMS;
Khi m c gía (P) và thu nh p th c t (Y) cho tr c, s cân b ng cung và c u ti n th c t s t o ra m cứ ậ ự ế ướ ự ằ ầ ề ự ế ẽ ạ ứ
lãi xu t cân b ng (i) trên th tr ng.ấ ằ ị ườ
3
1
2
MS
P
MD
P
Lãi su t, iấ
Q3
Q1
Q2
i3
i1
i2
Kh i l ng ti n M1ố ượ ề
th c t , Pự ế
Hình 2: S cân đ i c a th tr ng ti n tự ố ủ ị ườ ề ệ 19
M c c u ti n th c t có liên h d ng v i thu nh p th c t và liên h âm v i lãi su t vì v y trên đ thứ ầ ề ự ế ệ ươ ớ ậ ự ế ệ ớ ấ ậ ồ ị
ph n ánh th tr ng ti n t , đ ng c u ti n th c t (MD/P) có đ nghiêng xu ng d i. M c cung ti nả ị ườ ề ệ ườ ầ ề ự ế ộ ố ướ ứ ề
đ c đi u ch nh b i NHT , do NHT n đ nh không ph thu c vào lãi su t vì v y đ ng cung ti n th cượ ề ỉ ở Ư Ư ấ ị ụ ộ ấ ậ ườ ề ự
t th ng đ ng. Giao đi m gi a đ ng cung ti n th c t và đ ng c u ti n th c t nh đ th xác đ nh lãiế ẳ ứ ể ữ ườ ề ự ế ườ ầ ề ự ế ư ồ ị ị
su t cân b ng c a th tr ng (i) t ng ng v i kh i l ng ti n th c t trong l u thông (Q), nó ph n ánhấ ằ ủ ị ườ ươ ướ ớ ố ượ ề ự ế ư ả
tr ng thái mà th tr ng ti n t luôn h ng t i.ạ ị ườ ề ệ ướ ớ
N u th tr ng ti n t t i đi m 2, l ng c u ti n th c t th p h n l ng cung v ti n th c t m tế ị ườ ề ệ ở ạ ể ượ ầ ề ự ế ấ ơ ượ ề ề ự ế ộ
kho ng Q1 – Q2 t c là có s d cung v ti n. N u các t ch c và cá nhân đang gi nhi u ti n h n hả ứ ự ư ề ề ế ổ ứ ữ ề ề ơ ọ
mu n m c lãi su t i2 cao h n m c lãi su t cân b ng i1, h s c g ng gi m l ng ti n b ng cách muaố ở ứ ấ ơ ứ ấ ằ ọ ẽ ố ắ ả ượ ề ằ
các tài s n sinh lãi, t c là đem cho vay. Tuy nhiên khi có ít ng i mu n vay v i lãi su t i2 do v y lãi su tả ứ ườ ố ớ ấ ậ ấ
th tr ng s b áp l c làm gi m xu ng t i đi m cân b ng i1.ị ườ ẽ ị ự ả ố ớ ể ằ
N u lãi su t th tr ng ban đ u đi m i3 th p h n lãi su t cân b ng i1, s có l ng d c u ti n th c tế ấ ị ườ ầ ở ể ấ ơ ấ ằ ẽ ượ ư ầ ề ự ế
Q3 – Q1. Các t ch c cá nhân gi ít ti n h n h s mu n nâng s ti n h gi b ng cách bán các tráiổ ứ ữ ề ơ ọ ẽ ố ố ề ọ ữ ằ
phi u l y ti n, đ y lãi su t tăng lên t i m c lãi su t i1, khi đó th tr ng cân b ng lãi su t không tăngế ấ ề ẩ ấ ớ ứ ấ ị ườ ằ ấ
n a.ữ
Nh v y th tr ng luôn chuy n đ ng t i m t m c lãi su t cân b ng t i đó m c cung ti n th c t b ngư ậ ị ườ ể ộ ớ ộ ứ ấ ằ ạ ứ ề ự ế ằ
m c c u ti n th c t . S cân đ i này cho th y trong ng n h n khi m c giá và s n l ng ch a k p đi uứ ầ ề ự ế ự ố ấ ắ ạ ứ ả ượ ư ị ề
ch nh; n u NHT tăng m c cung ng ti n, lãi su t th tr ng s đ c đi u ch nh gi m, ng c l i khiỉ ế Ư ứ ứ ề ấ ị ườ ẽ ượ ề ỉ ả ượ ạ
m c cung ti n gi m xu ng s đ y lãi su t th tr ng tăng lên. Chính vì v y, khi NHT tìm cách ki m soátứ ề ả ố ẽ ẩ ấ ị ườ ậ Ư ể
c m c cung ti n và m c lãi su t c a th tr ng đ u d n t i nguy c m t cân đ i th tr ng.ả ứ ề ứ ấ ủ ị ườ ề ẫ ớ ơ ấ ố ị ườ
VI. TÁC Đ NG C A TI N T Đ I V I HO T Đ NG KINH TỘ Ủ Ề Ệ Ố Ớ Ạ Ộ Ế
S phân tích cung c u ti n t cho th y, trong c ch th tr ng b t kỳ s thay đ i nào c a m c cung ti nự ầ ề ệ ấ ơ ế ị ườ ấ ự ổ ủ ứ ề
t cũng s đ c th tr ng đi u ti t đ có s cân đ i gi a m c cung ti n t và m c c u ti n. S đi uệ ẽ ượ ị ườ ề ế ể ự ố ữ ứ ề ệ ứ ầ ề ự ề
ch nh đó không ch đ n thu n gây ra nh ng thay đ i trong m c giá chung mà còn có tác đ ng t i nhi uỉ ỉ ơ ầ ữ ổ ứ ộ ớ ề
các ho t đ ngạ ộ
20
c a n n kinh t . Đ th y rõ h n vai trò c a ti n t trong n n kinh t chúng ta đi vào xem xét tác đ ng c aủ ề ế ể ấ ơ ủ ề ệ ề ế ộ ủ
ti n t t i các ho t đ ng kinh t .ề ệ ớ ạ ộ ế
Theo mô hình t ng cung - t ng c u (AS-AD); s thay đ i c a AD d n đ n s thay đ i c a s n l ng vàổ ổ ầ ự ổ ủ ẫ ế ự ổ ủ ả ượ
giá c . Khi t ng c u tăng s làm tăng s n l ng và m c giá c , ng c l i vi c gi m AD có th d n t i sả ổ ầ ẽ ả ượ ứ ả ượ ạ ệ ả ể ẫ ớ ự
s t gi m s n l ng và làm l m phát gi m.ụ ả ả ượ ạ ả
Theo s phân tích c a tr ng phái Keynes, t ng c u bao g m 4 b ph n c u thành: chi tiêu tiêu dùngự ủ ườ ổ ầ ồ ộ ậ ấ
(C), t c t ng c u v hàng tiêu dùng và d ch v , chi tiêu đ u t có k ho ch (I), t c t ng chi tiêu theo kứ ổ ầ ề ị ụ ầ ư ế ạ ứ ổ ế
ho ch c a các hãng kinh doanh v nhà x ng, máy móc và nh ng đ u vào khác c a s n xu t; chi tiêuạ ủ ề ưở ữ ầ ủ ả ấ
c a Chính ph (G) và xu t kh u ròng (NX) t c chi tiêu c a n c ngoài ròng v hàng hoá d ch v trongủ ủ ấ ẩ ứ ủ ướ ề ị ụ
n c.ướ
NXGICAD+++=
S tác đ ng c a ti n t t i ho t đ ng kinh t đ c th hi n thông qua s tác đ ng t i các b ph n c aự ộ ủ ề ệ ớ ạ ộ ế ượ ể ệ ự ộ ớ ộ ậ ủ
t ng c u bao g m nh ng tác đ ng t i chi tiêu đ u t , chi tiêu tiêu dùng và buôn bán qu c t .ổ ầ ồ ữ ộ ớ ầ ư ố ế
1.Chi tiêu đ u tầ ư
S thay đ i c a MS tác đ ng t i I thông qua:ự ổ ủ ộ ớ
- Chi phí đ u t .ầ ư Vi c thu h p m c cung ti n t c a NHT s đ y lãi su t tăng lên, chi phí tài tr choệ ẹ ứ ề ệ ủ Ư ẽ ẩ ấ ợ
các ho t đ ng đ u t có th tăng lên d n t i gi m l ng đ u t , AD suy gi m làm gi m s n l ng và giáạ ộ ầ ư ể ẫ ớ ả ượ ầ ư ả ả ả ượ
c .ả
Ng c l i khi NHT m r ng ti n t , lãi su t cân b ng c a th tr ng gi m đi, chi phí đ u t r h n cóượ ạ Ư ở ộ ề ệ ấ ằ ủ ị ườ ả ầ ư ẻ ơ
th m r ng đ u t , t ng c u tăng làm tăng s n l ng và giá c . Tuy nhiên lãi su t không th đ i di nể ở ộ ầ ư ổ ầ ả ượ ả ấ ể ạ ệ
đ y đ cho chi phí đ u t nên nh ng tác đ ng này có th không rõ ràng.ầ ủ ầ ư ữ ộ ể
- S s n có c a các ngu n v nự ẵ ủ ồ ố
Khi chính sách ti n t là th t ch t, m c cung ti n gi m, m c dù lãi su t có th thay đ i r t ít nh ng khề ệ ắ ặ ứ ề ả ặ ấ ể ổ ấ ư ả
năng cho vay c a các ngân hàng có th gi m (rD tăng). Vi c h n ch tín d ng c a các ngân hàngủ ể ả ệ ạ ế ụ ủ
th ng m i làm cho chi tiêu đ u t gi m xu ng d n t i AD gi m. Khi NHT m r ng ti n t có th làmươ ạ ầ ư ả ố ẫ ớ ả Ư ở ộ ề ệ ể
tăng kh năng cho vay c a các ngân hàng th ng m i, làm cho chi tiêu đ u t tăng lên. S tác đ ng nàyả ủ ươ ạ ầ ư ự ộ
đ c th hi n s đ :ượ ể ệ ở ơ ồ
21
MS kh năng cho vay I AD thu nh p và giá cả ậ ả
Tuy nhiên kh năng cho vay c a các ngân hàng th ng m i đ c m r ng không đ ng nghĩa v i vi cả ủ ươ ạ ượ ở ộ ồ ớ ệ
ngu n v n này s đ c t n d ng ngay, nó còn tuỳ thu c vào kh năng h p th v n c a n n kinh t . Vi cồ ố ẽ ượ ậ ụ ộ ả ấ ụ ố ủ ề ế ệ
h n ch kh năng cho vay c a h th ng ngân hàng có tác d ng t t hay không còn tuỳ thu c gi i h n c aạ ế ả ủ ệ ố ụ ố ộ ớ ạ ủ
vi c ki m soát v n qu c t .ệ ể ố ố ế
Ngoài ra, s thay đ i c a cung ti n t có tác d ng đ n giá c phi u, khi dân chúng gi nhi u ti n h n hự ổ ủ ề ệ ụ ế ổ ế ữ ề ề ơ ọ
mu n ch ng h n, chi tiêu vào th tr ng c phi u có th tăng lên làm tăng giá c phi u; giá tr ròng c aố ẳ ạ ị ườ ổ ế ể ổ ế ị ủ
các hãng tăng lên có nghĩa là nh ng ng i cho vay s đ c đ m b o nhi u h n cho các kho n vay c aữ ườ ẽ ượ ả ả ề ơ ả ủ
mình, nh v y khuy n khích cho vay đ tài tr cho chi tiêu đ u t , t ng c u tăng thúc đ y s gia tăngư ậ ế ể ợ ầ ư ổ ầ ẩ ự
s n l ng và giá c .ả ượ ả
2. Chi tiêu tiêu dùng
- nh h ng đ i v i lãi su tẢ ưở ố ớ ấ
Do chi tiêu tiêu dùng hàng lâu b n th ng đ c tài tr m t ph n b ng đi vay, do v y lãi su t th p h n sề ườ ượ ợ ộ ầ ằ ậ ấ ấ ơ ẽ
khuy n khích ng i tiêu dùng tăng chi tiêu tiêu dùng lâu b n. S nh h ng c a ti n t t i t ng c u nhế ườ ề ự ả ưở ủ ề ệ ớ ổ ầ ư
sau:
M i chi tiêu tiêu dùng lâu b n AD thu nh p và giá cề ậ ả
Cũng t ng t nh đ i v i nh h ng đ n chi tiêu đ u t , s nh h ng c a lãi su t đ n chi tiêu tiêuươ ự ư ố ớ ả ưở ế ầ ư ự ả ưở ủ ấ ế
dùng lâu b n có th là nh .ề ể ỏ
- nh h ng đ n th tr ng c phi uẢ ưở ế ị ườ ổ ế
Chi tiêu tiêu dùng cho hàng hoá lâu b n và d ch v c a dân c ph thu c r t l n vào thu nh p c đ i c aề ị ụ ủ ư ụ ộ ấ ớ ậ ả ờ ủ
h ch không ph i ch là thu nh p hi n t i. Khi giá c phi u tăng lên, giá tr tài s n tài chính tăng lên làmọ ứ ả ỉ ậ ệ ạ ổ ế ị ả
thu nh p c đ i c a ng i tiêu dùng và tiêu dùng s tăng.ậ ả ờ ủ ườ ẽ
C ch tác đ ng này nh sau:ơ ế ộ ư
M giá c phi u thu nh p c đ i tiêu dùng AD Y,Pổ ế ậ ả ờ
M t khác, khi giá c phi u tăng, giá tr các tài s n tài chính tăng, ng i tiêu dùng có kh năng tài chínhặ ổ ế ị ả ườ ả
đ m b o h n s đánh giá nh ng khó khăn tài chính ít x y ra h n. Vi c chi tiêu v hàng hoá lâu b n c aả ả ơ ẽ ữ ả ơ ệ ề ề ủ
ng i tiêu dùng b nh h ng b i nh ng khó khăn tài chính có th x y ra trong t ng lai. Khi nh ng khóườ ị ả ưở ở ữ ể ả ươ ữ
khăn này x y ra, h s ph i bán các tài s n c a mình đ tăng thêm ti n m t, vi c bán các tàiả ọ ẽ ả ả ủ ể ề ặ ệ
22
s n tài chính nh c phi u s thu n l i cho vi c bán các hàng hoá tiêu dùng lâu b n nh v t d ng tiêuả ư ổ ế ẽ ậ ợ ệ ề ư ậ ụ
dùng, ph ng ti n đi l i, nhà …Do v y giá c phi u tăng có th khuy n khích ng i tiêu dùng chi tiêuươ ệ ạ ở ậ ổ ế ể ế ườ
nhi u h n cho hàng tiêu dùng lâu b n.ề ơ ề
C ch tác đ ng s là:ơ ế ộ ẽ
M giá c phi u giá tr tài s n tài chính kh năng khó khăn TC chi tiêu nhàả ế ị ả ả
, hàng tiêu dùng lâu b n AD Y,P .ở ề
3. Xu t kh u ròngấ ẩ
Trong b i c nh n n kinh t m c a các qu c gia và vi c áp d ng ch đ t giá th n i, s nh h ng nàyố ả ề ế ở ủ ố ệ ụ ế ộ ỷ ả ổ ự ả ưở
thông qua tác đ ng vào t giá h i đoái. Khi lãi su t trong n c gi m (l m phát ch a thay đ i) ti n g iộ ỷ ố ấ ướ ả ạ ư ổ ề ử
b ng n i t s kém h p d n h n so v i ti n g i ngo i t , k t qu là nhu c u v ngo i t cao h n so v iằ ộ ệ ẽ ấ ẫ ơ ớ ề ử ạ ệ ế ả ầ ề ạ ệ ơ ớ
n i t làm cho giá đ ng n i t gi m so v i ngo i t và làm cho hàng n i đ a r h n so v i hàng ngo i,ộ ệ ồ ộ ệ ả ớ ạ ệ ộ ị ẻ ơ ớ ạ
xu t kh u ròng tăng lên và vì v y t ng c u tăng lên. C ch tác đ ng này đ c tóm t t:ấ ẩ ậ ổ ầ ơ ế ộ ượ ắ
M i E NX AD Y,P .
Nh v y: S thay đ i c a m c cung ti n t có tác đ ng t i các ho t đ ng kinh t thông qua các tác đ ngư ậ ự ổ ủ ứ ề ệ ộ ớ ạ ộ ế ộ
t i nh ng b ph n c a t ng c u nh chi tiêu đ u t , chi tiêu tiêu dùng, xu t kh u ròng. Tuy nhiên s tácớ ữ ộ ậ ủ ổ ầ ư ầ ư ấ ẩ ự
đ ng này m nh hay y u còn tuỳ thu c vào s ph n ng c a n n kinh t . N u n n kinh t đang trong giaiộ ạ ế ộ ự ả ứ ủ ề ế ế ề ế
đo n phát tri n và linh ho t thì chính sách ti n t có hi u qu l n h n. Trong tr ng h p n n kinh t trìạ ể ạ ề ệ ệ ả ớ ơ ườ ợ ề ế
tr , các ngu n tài chính đ c t o ra có th không đ c t n d ng đ y đ và chính sách ti n t ít có hi uệ ồ ượ ạ ể ượ ậ ụ ầ ủ ề ệ ệ
l c h n.ự ơ
23
CH NG IIƯƠ
NH NG V N Đ C B N V TÀI CHÍNHỮ Ấ Ề Ơ Ả Ề
I. S RA Đ I VÀ PHÁT TRI N C A TÀI CHÍNHỰ Ờ Ể Ủ
1. Ti n đ ra đ i c a tài chínhề ề ờ ủ
Tài chính là m t ph m trù kinh t - l ch s . S ra đ i, t n t i và phát tri n c a nó g n li n v i s phátộ ạ ế ị ử ự ờ ồ ạ ể ủ ắ ề ớ ự
tri n c a xã h i loài ng i. T toàn b l ch s phát sinh, phát tri n c a tài chính chúng ta th y: Tài chínhể ủ ộ ườ ừ ộ ị ử ể ủ ấ
ch ra đ i và t n t i trong nh ng đi u ki n l ch s nh t đ nh, khi mà đó có nh ng hi n t ng kinh t -ỉ ờ ồ ạ ữ ề ệ ị ử ấ ị ở ữ ệ ượ ế
xã h i khách quan nh t đ nh xu t hi n và t n t i. Có th xem nh ng hi n t ng kinh t - xã h i kháchộ ấ ị ấ ệ ồ ạ ể ữ ệ ượ ế ộ
quan đó là nh ng ti n đ khách quan quy t đ nh s ra đ i, t n t i và phát tri n c a tài chính.ữ ề ề ế ị ự ờ ồ ạ ể ủ
Karl Marx trong tác ph m nghiên c u Kinh t chính tr h c đã ch ra hai ti n đ ra đ i c a tài chính, đó làẩ ứ ế ị ọ ỉ ề ề ờ ủ
s ra đ i, t n t i c a Nhà n c và s xu t hi n, phát tri n c a n n s n xu t hàng hoá - ti n t .ự ờ ồ ạ ủ ướ ự ấ ệ ể ủ ề ả ấ ề ệ
a. Ti n đ th nh t: S ra đ i và t n t i c a Nhà n c.ề ề ứ ấ ự ờ ồ ạ ủ ướ
Trong các hình thái xã h i có Nhà n c, tài chính đã t ng t n t i v i t cách là m t công c trong tayộ ướ ừ ồ ạ ớ ư ộ ụ
Nhà n c đ phân ph i s n ph m xã h i và thu nh p qu c dân, đ m b o cho s t n t i và ho t đ ngướ ể ố ả ẩ ộ ậ ố ả ả ự ồ ạ ạ ộ
c a Nhà n c. Nhà n c đ u tiên trong xã h i loài ng i là Nhà n c ch nô, cùng v i s xu t hi n vàủ ướ ướ ầ ộ ườ ướ ủ ớ ự ấ ệ
t n t i c a nó, nh ng hình th c s m c a tài chính nh thu cũng b t đ u xu t hi n.ồ ạ ủ ữ ứ ớ ủ ư ế ắ ầ ấ ệ
Khi m t hình thái xã h i m i thay th m t hình thái xã h i cũ, thì m t n n tài chính m i ra đ i phù h p v iộ ộ ớ ế ộ ộ ộ ề ớ ờ ợ ớ
hình thái Nhà n c m i. F. Ănghen vi t : “Đ duy trì quy n l c công c ng đó, c n ph i có nh ng sướ ớ ế ể ề ự ộ ầ ả ữ ự
đóng góp c a nh ng ng i công dân c a Nhà n c, đó là thu má. V i nh ng b c ti n c a văn minhủ ữ ườ ủ ướ ế ớ ữ ướ ế ủ
thì b n thân thu má cũng không đ n a; Nhà n c còn phát hành h i phi u vay n , t c là phát hànhả ế ủ ữ ướ ố ế ợ ứ
công trái”.
Trong các ch đ xã h i phát tri n, các Nhà n c v i ch c năng qu n lý xã h i trong m i lĩnh v c kinhế ộ ộ ể ướ ớ ứ ả ộ ọ ự
t , văn hoá, giáo d c, qu c phòng… đ u tăng c ng tài chính c a mình.ế ụ ố ề ườ ủ
24
Nh v y, có th nói r ng trong đi u ki n l ch s nh t đ nh khi có s xu t hi n, t n t i và ho t đ ng c aư ậ ể ằ ề ệ ị ử ấ ị ự ấ ệ ồ ạ ạ ộ ủ
Nhà n c thì có s xu t hi n, t n t i và ho t đ ng c a tài chính.ướ ự ấ ệ ồ ạ ạ ộ ủ
b. Ti n đ th hai: S t n t i và phát tri n c a kinh t hàng hoá - ti n t .ề ề ứ ự ồ ạ ể ủ ế ề ệ
L ch s phát tri n c a tài chính cho th y r ng, khi nh ng hình th c tài chính đ u tiên xu t hi n theo sị ử ể ủ ấ ằ ữ ứ ầ ấ ệ ự
xu t hi n c a Nhà n c (thu ) thì đã có s xu t hi n và t n t i c a s n xu t hàng hoá - ti n t , và hìnhấ ệ ủ ướ ế ự ấ ệ ồ ạ ủ ả ấ ề ệ
th c ti n t đã đ c s d ng trong lĩnh v c c a các quan h tài chính nh m t t t y u.ứ ề ệ ượ ử ụ ự ủ ệ ư ộ ấ ế
Trong ch đ chi m h u nô l , thu b ng ti n đã đ c áp d ng (nh thu quan, thu gián thu, thu ch ,ế ộ ế ữ ệ ế ằ ề ượ ụ ư ế ế ế ợ
thu tài s n…). Trong ch đ phong ki n, theo v i s m r ng các quan h th tr ng, s n xu t hàngế ả ế ộ ế ớ ự ở ộ ệ ị ườ ả ấ
hoá và ti n t , lĩnh v c c a các quan h thu b ng ti n đã m r ng và ti n hành th ng xuyên h n (nhề ệ ự ủ ệ ế ằ ề ở ộ ế ườ ơ ư
thu đ t, thu gián thu v i v t ph m tiêu dùng, thu h gia đình…), tín d ng Nhà n c cũng b t đ u phátế ấ ế ớ ậ ẩ ế ộ ụ ướ ắ ầ
tri n.ể
V i s phát tri n v t b c c a kinh t hàng hoá - ti n t thu nh p b ng ti n qua thu và công trái đã trớ ự ể ượ ậ ủ ế ề ệ ậ ằ ề ế ở
thành ngu n thu ch y u c a Nhà n c. Theo v i thu nh p b ng ti n, chi tiêu b ng ti n đã làm phongồ ủ ế ủ ướ ớ ậ ằ ề ằ ề
phú các hình th c chi tiêu và linh ho t trong khi s d ng v n. Chính trong th i kỳ phát tri n kinh t tứ ạ ử ụ ố ờ ể ế ư
b n, ngân sách Nhà n c - m t lo i qu ti n t t p trung đã đ c hình thành và ngày càng có tính hả ướ ộ ạ ỹ ề ệ ậ ượ ệ
th ng ch t ch , ngày càng đóng vai trò quan tr ng phân ph i c a c i xã h i d i hình th c giá tr .ố ặ ẽ ọ ố ủ ả ộ ướ ứ ị
Kinh t hàng hoá ti n t càng phát tri n, thì hình th c giá tr ti n t càng tr thành hình th c ch y u c aế ề ệ ể ứ ị ề ệ ở ứ ủ ế ủ
thu nh p và chi tiêu c a Nhà n c. Kinh t hàng hoá - ti n t đã m r ng lĩnh v c c a các quan h tàiậ ủ ướ ế ề ệ ở ộ ự ủ ệ
chính. N n kinh t t b n ra đ i và phát tri n, thì hình th c giá tr ti n t c a các quan h tài chính đã làề ế ư ả ờ ể ứ ị ề ệ ủ ệ
m t y u t b n ch t c a tài chính.ộ ế ố ả ấ ủ
Nh v y, s t n t i và phát tri n c a kinh t hàng hoá - ti n t là m t ti n đ khách quan quy t đ nh s raư ậ ự ồ ạ ể ủ ế ề ệ ộ ề ề ế ị ự
đ i và phát tri n c a tài chính.ờ ể ủ
Khi nói đ n ti n đ c a tài chính, m t s nhà lý lu n kinh t nh n m nh đ n ti n đ th nh t - t c là nh nế ề ề ủ ộ ố ậ ế ấ ạ ế ề ề ứ ấ ứ ấ
m nh đ n s t n t i c a Nhà n c; nh ng m t s nhà 25ạ ế ự ồ ạ ủ ướ ư ộ ố
kinh t khác không tán thành quan đi m đó; các nhà kinh t này đ a ra ví d v m t Nhà n c Kh -meế ể ế ư ụ ề ộ ướ ơ
không th a nh n n n kinh t hàng hoá ti n t , do đó không có n n tài chính. Nhi u nhà lý lu n kinh từ ậ ề ế ề ệ ề ề ậ ế
nh t trí nh n m nh đ n ti n đ th hai. Theo các nhà kinh t h c này, đ c bi t nh n m nh đ n s ra đ iấ ấ ạ ế ề ề ứ ế ọ ặ ệ ấ ạ ế ự ờ
và t n t i c a ti n t và cho r ng đây là ti n đ có tính ch t quy t đ nh s ra đ i và t n t i c a tài chính.ồ ạ ủ ề ệ ằ ề ề ấ ế ị ự ờ ồ ạ ủ
Các nhà lý lu n này d n ch ng b ng th i kỳ kinh t xã h i ch nghĩa, khi đó Nhà n c XHCN khôngậ ẫ ứ ằ ờ ế ộ ủ ướ
th a nh n n n kinh t hàng hoá, nh ng t n t i ti n t nên v n t n t i m t n n tài chính.ừ ậ ề ế ư ồ ạ ề ệ ẫ ồ ạ ộ ề
2. S c n thi t khách quan c a tài chínhự ầ ế ủ
Khi nghiên c u các ti n đ c a tài chính, chúng ta th y r ng: chính s t n t i c a Nhà n c và s t n t iứ ề ề ủ ấ ằ ự ồ ạ ủ ướ ự ồ ạ
c a n n kinh t hàng hoá - ti n t quy t đ nh tính t t y u khách quan t n t i c a tài chính.ủ ề ế ề ệ ế ị ấ ế ồ ạ ủ
Trong quá trình phát sinh, phát tri n c a n n kinh t hàng hoá ti n t , Nhà n c ra đ i; đ t n t i và phátể ủ ề ế ề ệ ướ ờ ể ồ ạ
tri n cũng nh đ th c hi n ch c năng qu n lý toàn di n xã h i c a Nhà n c các qu c gia và m iể ư ể ự ệ ứ ả ệ ộ ủ ướ ở ố ở ọ
th i kỳ, c n thi t ph i s d ng tài chính. Vì:ờ ầ ế ả ử ụ
- Thông qua các quan h tài chính, đ th c hi n phân ph i c a c i xã h i theo yêu c u phát tri n qu cệ ể ự ệ ố ủ ả ộ ầ ể ố
gia.
- S d ng công c tài chính đi u ti t m t ph n thu nh p cu các thành ph n kinh t , ph c v các m cử ụ ụ ề ế ộ ầ ậ ả ầ ế ụ ụ ụ
tiêu kinh t xã h i trong các giai đo n phát tri n.ế ộ ạ ể
- Thông qua phân ph i tài chính, đ m b o tái s n xu t xã h i và th c hi n đ u t phát tri n kinh t .ố ả ả ả ấ ộ ự ệ ầ ư ể ế
- S d ng các công c tài chính, th c hi n giám sát toàn b các ho t đ ng c a qu c gia, đ m b o sử ụ ụ ự ệ ộ ạ ộ ủ ố ả ả ử
d ng các ngu n tài chính có hi u qu .ụ ồ ệ ả
Tóm l i, s c n thi t khách quan c a tài chính là do s t n t i khách quan c a các ti n đ tài chính.ạ ự ầ ế ủ ự ồ ạ ủ ề ề
Trong đó, đ đáp ng yêu c u phát tri n c a n n kinh t và qu n lý xã h i, Nhà n c c a các qu c giaể ứ ầ ể ủ ề ế ả ộ ướ ủ ố
c n thi t ph i n m l y tài chính nh m t công c s c bén đ qu n lý qu c gia.ầ ế ả ắ ấ ư ộ ụ ắ ể ả ố
26
II. B N CH T C A TÀI CHÍNHẢ Ấ Ủ
Khi nghiên c u l ch s phát tri n c a tài chính, chúng ta th y quá trình phát tri n kinh t xã h i đã thúcứ ị ử ể ủ ấ ể ế ộ
đ y s phát tri n c a tài chính, và trong các hình thái xã h i khác nhau thì n n tài chính cũng có nh ngẩ ự ể ủ ộ ề ữ
bi u hi n thay đ i.ể ệ ổ
Các nhà lý lu n kinh t các th i kỳ khác nhau và ch đ xã h i khác nhau, nh n th c v b n ch t c aậ ế ở ờ ế ộ ộ ậ ứ ề ả ấ ủ
tài chính không có s nh t quán hoàn toàn. Lý thuy t v tài chính, tín d ng, ti n t và ngân hàng c aự ấ ế ề ụ ề ệ ủ
K.Marx tuy có h n ch vì đi u ki n l ch s (Marx nghiên c u v n đ này t cu i TK XIX), nh ng giá trạ ế ề ệ ị ử ứ ấ ề ừ ố ư ị
c a nó đ n nay nhi u nhà kinh t h c hi n đ i v n ph i th a nh n.ủ ế ề ế ọ ệ ạ ẫ ả ừ ậ
Nghiên c u m t ph m trù kinh t , đòi h i ph i xem xét hình th c bi u hi n bên ngoài và b n ch t bênứ ộ ạ ế ỏ ả ứ ể ệ ả ấ
trong c a nó.ủ
1. Hi n t ng tài chính.ệ ượ
Khi quan sát th c ti n các quá trình v n đ ng kinh t - xã h i có th d dàng nh n th y các hi n t ng tàiự ễ ậ ộ ế ộ ể ễ ậ ấ ệ ượ
chính th hi n ra nh s v n đ ng c a v n ti n t , nh : Các kho n chi tr chuy n t doanh nghi p nàyể ệ ư ự ậ ộ ủ ố ề ệ ư ả ả ể ừ ệ
thành các kho n thu c a doanh nghi p khác, các kho n n p (chi) chuy n t các doanh nghi p, các tả ủ ệ ả ộ ể ừ ệ ổ
ch c kinh t , dân c thành các kho n thu c a Ngân sách Nhà n c, các kho n chi chuy n t Ngân sáchứ ế ư ả ủ ướ ả ể ừ
Nhà n c thành các kho n thu c a các doanh nghi p, các t ch c kinh t xã h i, dân c …ướ ả ủ ệ ổ ứ ế ộ ư
T các hi n t ng tài chính đó cho th y, trong đi u ki n n n kinh t hàng hoá ti n t , s v n đ ng c aừ ệ ượ ấ ề ệ ề ế ề ệ ự ậ ộ ủ
v n ti n t là t t y u và di n ra liên t c. S v n đ ng đó c a v n ti n t , xét theo ý nghĩa là s thay đ iố ề ệ ấ ế ễ ụ ự ậ ộ ủ ố ề ệ ự ổ
ch s h u v n ti n t đó, có th th y các hi n t ng tài chính bi u hi n các quan h gi a nh ng ng iủ ở ữ ố ề ệ ể ấ ệ ượ ể ệ ệ ữ ữ ườ
chi tr v i nh ng ng i thu nh n v n ti n t . S v n đ ng c a v n ti n t đã làm thay đ i l i ích kinh tả ớ ữ ườ ậ ố ề ệ ự ậ ộ ủ ố ề ệ ổ ợ ế
c a h .ủ ọ
2. B n ch t c a tài chính.ả ấ ủ
Hi n t ng tài chính - s v n đ ng c a các qu ti n t là bi u hi n bên ngoài c a tài chính, bên trong -ệ ượ ự ậ ộ ủ ỹ ề ệ ể ệ ủ
b n ch t c a nó là m i quan h gi a ng i chi tr và ng i thu nh n v n ti n t , đây là m i quan hả ấ ủ ố ệ ữ ườ ả ườ ậ ố ề ệ ố ệ
gi a hai ch s h u - m i quan h xã h i.ữ ủ ở ữ ố ệ ộ
27
a. Đ c đi m c a quan h tài chínhặ ể ủ ệ
Các quan h tài chính phát sinh v s v n đ ng c a v n ti n t - bi u hi n m t giá tr c a s n ph m xãệ ề ự ậ ộ ủ ố ề ệ ể ệ ặ ị ủ ả ẩ
h i, là k t qu c a ho t đ ng s n xu t thu c lĩnh v c kinh t . Vì v y các quan h tài chính là các quan hộ ế ả ủ ạ ộ ả ấ ộ ự ế ậ ệ ệ
kinh t .ế
Các kho n thu chi c a Ngân sách Nhà n c, các doanh nghi p… bi u hi n v n đ ng c a v n ti n t ,ả ủ ướ ệ ể ệ ậ ộ ủ ố ề ệ
đ u th hi n vi c c a c i xã h i đ c phân chia thành nh ng b ph n khác nhau, m i b ph n đ cề ể ệ ệ ủ ả ộ ượ ữ ộ ậ ỗ ộ ậ ượ
phân ph i cho nh ng ch th khác nhau, ch ng t tài chính là các quan h v phân ph i s n ph m.ố ữ ủ ể ứ ỏ ệ ề ố ả ẩ
Các hi n t ng tài chính th hi n ra thành s v n đ ng c a v n ti n t , nh t là s phân ph i s n ph mệ ượ ể ệ ự ậ ộ ủ ố ề ệ ấ ự ố ả ẩ
d i hình th c ti n t , vì v y quan h tài chính là các quan h phân ph i c a c i xã h i d i hình th cướ ứ ề ệ ậ ệ ệ ố ủ ả ộ ướ ứ
ti n t .ề ệ
Các quan h phân ph i d i hình th c ti n t thu c v tài chính có nh ng đ c đi m sau:ệ ố ướ ứ ề ệ ộ ề ữ ặ ể
Th nh t: Các quan h phân ph i đó luôn g n li n v i vi c th c hi n nh ng nhi m v c a Nhà n c vàứ ấ ệ ố ắ ề ớ ệ ự ệ ữ ệ ụ ủ ướ
đáp ng nhu c u chung c a xã hôi.ứ ầ ủ
Th hai: Các quan h phân ph i luôn g n li n v i vi c hình thành, phân ph i và s d ng các qu ti n tứ ệ ố ắ ề ớ ệ ố ử ụ ỹ ề ệ
t p trung và không t p trung, đ c s d ng trên ph m vi toàn xã h i ho c trong t ng doanh nghi p, cácậ ậ ượ ử ụ ạ ộ ặ ừ ệ
t ch c kinh t và dân c . Đây là đ c đi m đ c tr ng c a phân ph i tài chính.ổ ứ ế ư ặ ể ặ ư ủ ố
b. Đ c đi m c a các qu ti n t tài chínhặ ể ủ ỹ ề ệ
Các qu ti n t trong quá trình hình thành và s d ng có nh ng đ c đi m c b n sau:ỹ ề ệ ử ụ ữ ặ ể ơ ả
- Các qu ti n t luôn luôn bi u hi n quy n s h u c a ch s h u. S v n đ ng c a các qu ti n t cóỹ ề ệ ể ệ ề ở ữ ủ ủ ở ữ ự ậ ộ ủ ỹ ề ệ
th bi u hi n trong ph m vi m t hình th c s h u ho c nhi u hình th c s h u.ể ể ệ ạ ộ ứ ở ữ ặ ề ứ ở ữ
- Các qu ti n t bao gi cũng th hi n tính m c đích c a ti n v n. Đây là tiêu th c chính c a các quỹ ề ệ ờ ể ệ ụ ủ ề ố ứ ủ ỹ
ti n t tài chính.ề ệ
- T t c các qu ti n t đi u v n đ ng th ng xuyên, t c là luôn luôn đ c s d ng ( ch tiêu ) và bấ ả ỹ ề ệ ề ậ ộ ườ ứ ượ ử ụ ỉ ổ
sung (thu vào).
28
- Các qu ti n t trong vi c hình thành và s d ng, đi u th hi n tính pháp lý và đ c th th c hoá b ngỹ ề ệ ệ ử ụ ề ể ệ ượ ể ứ ằ
các văn b n chính quy.ả
Nh v y các qu ti n t , trong s v n đ ng c a chúng, là ph n ánh th hi n nh ng quan h gi a conư ậ ỹ ề ệ ự ậ ộ ủ ả ể ệ ữ ệ ữ
ng i v i nhau trong phân ph i c a c i xã h i d i hình thái ti n t .ườ ớ ố ủ ả ộ ướ ề ệ
T nh ng đi u phân tích trên, có th khái quát v b n ch t c a tài chính nh sau:ừ ữ ề ể ề ả ấ ủ ư Tài chính là m t m tộ ặ
c a quan h phân ph i bi u hi n d i hình thái ti n t , đ c s d ng đ phân ph i c a c i xã h i, xâyủ ệ ố ể ệ ướ ề ệ ượ ử ụ ể ố ủ ả ộ
d ng và hình thành lên nh ng qu ti n t t p trung và không t p trung, và s d ng các qu ti n t đóự ữ ỹ ề ệ ậ ậ ử ụ ỹ ề ệ
nh m b o đ m cho quá trình tái s n xu t và nâng cao đ i s ng cho m i thành viên trong xã h iằ ả ả ả ấ ờ ố ọ ộ .
Có th nói tài chính là m t ph m trù tr u t ng đ c khái quát t s v n đ ng c a ti n t g n li n v iể ộ ạ ừ ượ ượ ừ ự ậ ộ ủ ề ệ ắ ề ớ
ho t đ ng c a con ng i.ạ ộ ủ ườ
III. CH C NĂNG C A TÀI CHÍNHỨ Ủ
Ch c năng c a tài chính là s c th hoá b n ch t c a tài chính, nó m ra n i dung c a tài chính vàứ ủ ự ụ ể ả ấ ủ ở ộ ủ
v ch rõ tác d ng xã h i c a tài chính. Ch c năng c a tài chính là kh năng bên trong, bi u l tác d ng xãạ ụ ộ ủ ứ ủ ả ể ộ ụ
h i c a nó và tác d ng đó ch có th có đ c v i s tham gia nh t thi t c a con ng i.ộ ủ ụ ỉ ể ượ ớ ự ấ ế ủ ườ
Tài chính v n có hai ch c năng c b n, ch c năng phân ph i t ng s n ph m xã h i d i d ng hình tháiố ứ ơ ả ứ ố ổ ả ẩ ộ ướ ạ
ti n t và ch c năng giám đ c b ng ti n đ i v i toàn b ho t đ ng kinh t xã h i (g i t t là ch c năngề ệ ứ ố ằ ề ố ớ ộ ạ ộ ế ộ ọ ắ ứ
giám đ c).ố
1. Ch c năng phân ph iứ ố
Phân ph i c a c i xã h i, tr i qua quá trình phân ph i l n đ u và nhi u l n phân ph i l i.ố ủ ả ộ ả ố ầ ầ ề ầ ố ạ
- Phân ph i l n đ u là phân ph i ti n hành trong lĩnh v c s n xu t v t ch t, hình thành nên qu bù đ p tố ầ ầ ố ế ự ả ấ ậ ấ ỹ ắ ư
li u s n xu t, nh ng kho n thu nh p ban đ u cho ng i lao đ ng và thu nh p thu n tuý c a xã h i (thuệ ả ấ ữ ả ậ ầ ườ ộ ậ ầ ủ ộ
nh p thu n tuý c a các doanh nghi p, t ch c kinh t , dân c và thu nh p thu n tuý t p trung c a Nhàậ ầ ủ ệ ổ ứ ế ư ậ ầ ậ ủ
n c).ướ
Trong các t ch c kinh t , s n ph m làm ra sau khi tiêu th và thu đ c ti n, đ c ti n hành phân ph i.ổ ứ ế ả ẩ ụ ượ ề ượ ế ố
M t ph n đ c s d ng đ bù đ p v n c đ nh và v nộ ầ ượ ử ụ ể ắ ố ố ị ố
29
l u đ ng đã tiêu hao. M t ph n tr l ng cho ng i lao đ ng. M t ph n n p cho Nhà n c d i hìnhư ộ ộ ầ ả ươ ườ ộ ộ ầ ộ ướ ướ
th c các lo i thu . M t ph n n p qu b o hi m xã h i. Ph n còn l i đ hình thành nên các qu c aứ ạ ế ộ ầ ộ ỹ ả ể ộ ầ ạ ể ỹ ủ
doanh nghi p, t ch c kinh t và phân chia l i t c cho ng i góp v n.ệ ổ ứ ế ợ ứ ườ ố
Phân ph i l n đ u, m i ch t o ra nh ng kho n thu nh p c b n, ch a th đáp ng nhu c u c a xã h i.ố ầ ầ ớ ỉ ạ ữ ả ậ ơ ả ư ể ứ ầ ủ ộ
Do đó ph i tr i qua quá trình phân ph i l i.ả ả ố ạ
Phân ph i l i thu nh p là ti p t c phân ph i nh ng ph n thu nh p c b n đ c hình thành qua phân ph iố ạ ậ ế ụ ố ữ ầ ậ ơ ả ượ ố
l n đ u, đ đáp ng nhu c u tích lu và tiêu dùng c a toàn xã h i (các ngành không s n xu t: Quân đ i,ầ ầ ể ứ ầ ỹ ủ ộ ả ấ ộ
Giáo d c, Y t …).ụ ế
M c đích c a phân ph i l i là:ụ ủ ố ạ
. B sung thêm vào Ngân sách Nhà n c đ đáp ng nhu c u chi tiêu cho toàn xã h i.ổ ướ ể ứ ầ ộ
. T o ra ngu n thu nh p cho các lĩnh v c không s n xu t v t ch t và nh ng ng i làm vi c trong các lĩnhạ ồ ậ ự ả ấ ậ ấ ữ ườ ệ
v c đó.ự
. Đi u hoà thu nh p gi a các ngành, gi a các doanh nghi p và các t ch c kinh t , các t ng l p dân c .ề ậ ữ ữ ệ ổ ứ ế ầ ớ ư
. Đi u ti t các ho t đ ng kinh t trên ph m vi vĩ mô.ề ế ạ ộ ế ạ
Phân ph i l i đ c ti n hành thông qua ba bi n pháp: Bi n pháp tài chính – tín d ng, bi n pháp giá c vàố ạ ượ ế ệ ệ ụ ệ ả
ho t đ ng ph c v . Trong đó, bi n pháp tài chính – tín d ng gi a vai trò trunng tâm.ạ ộ ụ ụ ệ ụ ữ
2. Ch c năng giám đ cứ ố
Ch c năng giám đ c c a tài chính là ch c năng mà nh vào đó vi c ki m tra b ng đ ng ti n đ c th cứ ố ủ ứ ờ ệ ể ằ ồ ề ượ ự
hi n đ i v i quá trình phân ph i c a c i xã h i thành các qu ti n t và s d ng chúng theo các m c đíchệ ố ớ ố ủ ả ộ ỹ ề ệ ử ụ ụ
đã đ nh.ị
Nh v y, đ i t ng giám đ c c a tài chính là quá trình phân ph i c a c i xã h i d i hình thái ti n t -ư ậ ố ượ ố ủ ố ủ ả ộ ướ ề ệ
quá trình hình thành và s d ng các qu ti n t t p trung và không t p trung theo các m c tiêu đã đ nh.ử ụ ỹ ề ệ ậ ậ ụ ị
Cùng v i vi c xác đ nh đ i t ng, c n thi t ph i ch ra nh ng đ c đi m c a giám đ c tài chính.ớ ệ ị ố ượ ầ ế ả ỉ ữ ặ ể ủ ố
30
- Th nh t:ứ ấ Giám đ c c a tài chính là s giám đ c b ng ti n thông qua s d ng ch c năng th c đo giáố ủ ự ố ằ ề ử ụ ứ ướ
tr và ch c năng ph ng ti n thanh toán c a ti n t trong v n đ ng c a ti n v n đ ti n hành giám đ c.ị ứ ươ ệ ủ ề ệ ậ ộ ủ ề ố ể ế ố
- Th hai:ứ Giám đ c b ng ti n c a tài chính là s giám đ c b ng ti n thông qua phân tích các ch tiêu tàiố ằ ề ủ ự ố ằ ề ỉ
chính – các ch tiêu ph n ánh t ng h p toàn b các ho t đ ng c a xã h i và c a các doanh nghi p.ỉ ả ổ ợ ộ ạ ộ ủ ộ ủ ệ
- Th ba:ứ Giám đ c b ng ti n c a tài chính còn đ c th c hi n đ i v i s v n đ ng c a tài nguyên trongố ằ ề ủ ượ ự ệ ố ớ ự ậ ộ ủ
xã h i.ộ
Th c hi n ch c năng giám đ c, tài chính nh m m c đích sau:ự ệ ứ ố ằ ụ
- B o đ m cho các c s kinh t cũng nh toàn b n n kinh t phát tri n theo nh ng m c tiêu đ nhả ả ơ ở ế ư ộ ề ế ể ữ ụ ị
h ng c a Nhà n c.ướ ủ ướ
- Đ m b o vi c s d ng các ngu n l c khan hi m môt cách có hi u qu , ti t ki m t i m c t i đa các y uả ả ệ ử ụ ồ ự ế ệ ả ế ệ ớ ứ ố ế
t s n xu t trong xã h i.ố ả ấ ộ
- B o đ m s d ng v n đ t hi u qu cao.ả ả ử ụ ố ạ ệ ả
- B o đ m vi c ch p hành pháp lu t trong m i ho t đ ng s n xu t kinh doanh.ả ả ệ ấ ậ ọ ạ ộ ả ấ
N i dung Giám đ c tài chính, g m có nh ng n i dung chính sau:ộ ố ồ ữ ộ
- Giám đ c tài chính trong quá trình thành l p và th c hi n k ho ch Ngân sách Nhà n c.ố ậ ự ệ ế ạ ướ
- Giám đ c tài chính trong các doanh nghi p, các t ch c kinh t d a trên c s ch đ h ch toán kinh tố ệ ổ ứ ế ự ơ ở ế ộ ạ ế
và h p đ ng kinh t .ợ ồ ế
- Giám đ c tài chính trong quá trình c p phát, cho vay và thanh toán v n đ u t XDCB.ố ấ ố ầ ư
Ngoài ra, Giám đ c tài chính còn đ c th c hi n trong các h kinh t dân c .ố ượ ự ệ ộ ế ư
Giám đ c tài chính dù th c hi n đâu, cũng đ u là s giám đ c toàn di n m t giá tr đ i v i quá trìnhố ự ệ ở ề ự ố ệ ặ ị ố ớ
hình thành phân ph i và s d ng các ngu n v n trong quá trình ho t đ ng c a t ng khâu và trong toànố ử ụ ồ ố ạ ộ ủ ừ
xã h i.ộ
Hai ch c năng c a tài chính có m i quan h h u c , b sung cho nhau, trong đó vi c th c hi n ch cứ ủ ố ệ ữ ơ ổ ệ ự ệ ứ
năng phân ph i là ti n đ đ th c hi n ch c năng giám đ c,ố ề ề ể ự ệ ứ ố
31
và ng c l i vi c th c hi n t t ch c năng giám đ c s t o đi u ki n đ th c hi n ch c năng phân ph iượ ạ ệ ự ệ ố ứ ố ẽ ạ ề ệ ể ự ệ ứ ố
t t h n.ố ơ
Trên c s nh n th c đ c b n ch t, ch c năng c a tài chính, ho t đ ng c a tài chính m i phát huyơ ở ậ ứ ượ ả ấ ứ ủ ạ ộ ủ ớ
đ c vai trò c a nó trong n n kinh t .ượ ủ ề ế
IV. NGU N TÀI CHÍNH VÀ H TH NG TÀI CHÍNHỒ Ệ Ố
1. S xu t hi n ngu n tài chínhự ấ ệ ồ
Quá trình s n xu t xã h i, tr i qua các khâu s n xu t – phân ph i – trao đ i – tiêu dùng. M c đích c aả ấ ộ ả ả ấ ố ổ ụ ủ
s n xu t là đ đáp ng nhu c u tiêu dùng, và cũng chính t nhu c u tiêu dùng mà sinh ra s n xu t s nả ấ ể ứ ầ ừ ầ ả ấ ả
ph m. Quá trình s n xu t ph i thông qua phân ph i và trao đ i đ đ n ng i tiêu dùng.ẩ ả ấ ả ố ổ ể ế ườ
Trong n n s n xu t hàng hoá - ti n t , quá trình phân ph i đ c ti n hành nh sau: Tr c h t, ng iề ả ấ ề ệ ố ượ ế ư ướ ế ườ
s n xu t có s n ph m đem tiêu th trên th tr ng và thu đ c kho n ti n nh t đ nh - g i là doanh thuả ấ ả ẩ ụ ị ườ ượ ả ề ấ ị ọ
tiêu th hay doanh thu bán hàng.ụ
Doanh thu tiêu th là doanh thu b ng ti n, nên v ph ng di n s d ng nó r t thu n ti n và linh ho t, nóụ ằ ề ề ươ ệ ử ụ ấ ậ ệ ạ
d phân chia, d v n chuy n trao đ i và d c t gi .ễ ễ ậ ể ổ ễ ấ ữ
Đ i v i nhà s n xu t, doanh thu b ng ti n s giúp gi i quy t t t c các kho n chi phí c n thi t, nh bùố ớ ả ấ ằ ề ẽ ả ế ấ ả ả ầ ế ư
đ p tiêu hao nguyên li u, kh u hao máy móc, tr l ng cho công nhân, n p thu cho Chính ph , tr l iắ ệ ấ ả ươ ộ ế ủ ả ợ
t c cho ng i có c ph n… Sau khi chi tr , t ng ph n ti n doanh thu (kho n doanh nghi p chi) s thu cứ ườ ổ ầ ả ừ ầ ề ả ệ ẽ ộ
v nh ng ng i ch s h u m i, và s ti p t c v n đ ng thông qua các giao d ch trong đ i s ng kinh tề ữ ườ ủ ở ữ ớ ẽ ế ụ ậ ộ ị ờ ố ế
xã h i. Đó là quá trình phân ph i l i c a doanh thu.ộ ố ạ ủ
V ph ng ti n tài chính, toàn b quá trình phân ph i trên đây g i là phân ph i tài chính, và kho n doanhề ươ ệ ộ ố ọ ố ả
thu b ng ti n c a doanh nghi p s n xu t chính là ngu n tài chính – giá tr c a s n ph m hàng hoá đ cằ ề ủ ệ ả ấ ồ ị ủ ả ẩ ượ
chuy n hoá trong khi tiêu th .ể ụ
Đi u c n nh n m nh là, ch t i khi hàng hoá đ c tiêu th , thì ng i s n xu t m i có đ c ngu n tàiề ầ ấ ạ ỉ ớ ượ ụ ườ ả ấ ớ ượ ồ
chính đ trang tr i các kho n chi phí c n thi t. Nh v y, ngu n tài chính ch bao g m giá tr nh ng s nể ả ả ầ ế ư ậ ồ ỉ ồ ị ữ ả
ph m hàng hoá đã tiêu th đ c. Ngu n tài chính không ch gi i h n ph n thu nh p qu c dân (V+m),ẩ ụ ượ ồ ỉ ớ ạ ở ầ ậ ố
mà ngu n tàiồ
32
chính t p h p trong nó t t c các y u t hình thành giá tr c a s n ph m hàng hoá đã đ c tiêu th .ậ ợ ấ ả ế ố ị ủ ả ẩ ượ ụ
Ngu n tài chính, sau khi xu t hi n các doanh nghi p s n xu t chúng đ c di chuy n qua các lu ng đồ ấ ệ ở ệ ả ấ ượ ể ồ ể
tham gia vào nh ng t đi m v n khác nhau trong n n kinh t .ữ ụ ể ố ề ế
2. Các lu ng di chuy n v n và các t đi m v nồ ể ố ụ ể ố
Chúng ta xem xét chu trình tài chính trong n n kinh t đ th y rõ vai trò c a các t đi m v n và m i quanề ế ể ấ ủ ụ ể ố ố
h gi a các t đi m đó.ệ ữ ụ ể
+ Tr c h t là t đi m tài chính doanh nghi p. Chính đây ngu n tài chính xu t hi n và cũng chính ướ ế ụ ể ệ ở ồ ấ ệ ở
đây thu hút tr v ph n quan tr ng các ngu n tài chính trong n n kinh t .ở ề ầ ọ ồ ề ế
Ngu n tài chính c a doanh nghi p – doanh thu do tiêu th s n ph m đ c phân ph i cho các t đi mồ ủ ệ ụ ả ẩ ượ ố ụ ể
v n ti p theo. Tr c h t, m t ph n đ c s d ng tr c ti p mua t li u s n xu t (TLSX) trên th tr ngố ế ướ ế ộ ầ ượ ử ụ ự ế ư ệ ả ấ ị ườ
TLSX. M t ph n tr công cho ng i lao đ ng và ch doanh nghi p và l i t c c ph n cho ng i gópộ ầ ả ườ ộ ủ ệ ợ ứ ổ ầ ườ
v n, ph n này k t h p v i ti n l ng c a công nhân viên và tài tr c a thân nhân n c ngoài hìnhố ầ ế ợ ớ ề ươ ủ ợ ủ ở ướ
thành t đi m v n h gia đình. M t ph n n p thu cho Nhà n c hình thành t đi m v n Ngân sách Nhàụ ể ố ộ ộ ầ ộ ế ướ ụ ể ố
n c (NSNN). M t ph n mua b o hi m c a các t ch c b o hi m hay g i các t ch c tín d ng hìnhướ ộ ầ ả ể ủ ổ ứ ả ể ử ở ổ ứ ụ
thành t đi m v n các t ch c tài chính trung gian. Ph n còn l i b sung vào các quĩ c a doanh nghi pụ ể ố ổ ứ ầ ạ ổ ủ ệ
và có th tham gia khu v c tài chính qu c t .ể ự ố ế
Bên c nh lu ng phân ph i ra, tài chính doanh nghi p còn thu hút các ngu n v n khác đ b sung ngu nạ ồ ố ệ ồ ố ể ổ ồ
v n c a doanh nghi p: Vay ngân hàng, phát hành c phi u, liên doanh…ố ủ ệ ổ ế
Quá trình phân ph i các ngu n tài chính trên đây c a TCDN làm n y sinh hàng lo t các m i quan h tàiố ồ ủ ả ạ ố ệ
chính, trong đó có nh ng quan h s ti p t c phát tri n, thay đ i các t đi m v n ti p theo có nh ngữ ệ ẽ ế ụ ể ổ ở ụ ể ố ế ữ
quan h k t thúc và ngu n tài chính đi vào tiêu dùng cho s n xu t và phi s n xu t.ệ ế ồ ả ấ ả ấ
+ Th hai là t đi m v n NSNN. NSNN có vai trò là công c đi u ti t vĩ mô n n kinh t th tr ng, và đứ ụ ể ố ụ ề ế ề ế ị ườ ể
th c hi n đ c vai trò đó NSNN ph i có các ngu nụ ệ ượ ả ồ
33
v n đ c đ ng viên t các khu v c kinh t , t dân c và t các ngu n tài chính n c ngoài.ố ượ ộ ừ ự ế ừ ư ừ ồ ướ
Quá trình phân ph i tài chính qua t đi m này nh sau: Ngu n thu c a NSNN đ c hình thành t cácố ụ ể ư ồ ủ ượ ừ
thu c a các doanh nghi p và dân c và t vi c phát hành công trái, vay n và nh n vi n tr n cế ủ ệ ư ừ ệ ợ ậ ệ ợ ướ
ngoài. Đ ng th i NSNN s d ng (phân ph i) ngu n tài chính c a mình thông qua các kho n chi tiêuồ ờ ử ụ ố ồ ủ ả
th ng xuyên và đ u t phát tri n c a Chính ph .ườ ầ ư ể ủ ủ
Ho t đ ng thu chi c a NSNN làm n y sinh các m i quan h gi a Nhà n c v i các t ch c kinh t vàạ ộ ủ ả ố ệ ữ ướ ớ ổ ứ ế
dân c , gi a Nhà n c v i các t ch c tài chính qu c t . M t khác, chi NSNN làm tăng ngu n v n tàiư ữ ướ ớ ổ ứ ố ế ặ ồ ố
chính các t đi m nh n v n khác nhau.ở ụ ể ậ ố
+ Th ba là t đi m tài chính h gia đình.ứ ụ ể ộ
các n c kinh t phát tri n, ngu n tài chính này r t đ c chú tr ng. Th c t n c ta cũng cho th yỞ ướ ế ể ồ ấ ượ ọ ự ế ở ướ ấ
r ng: Tài chính gia đình là m t t đi m v n quan tr ng. Trong đi u ki n thu nh p c a đ i b ph n dân cằ ộ ụ ể ố ọ ề ệ ậ ủ ạ ộ ậ ư
cao, rõ ràng đây là ngu n tài chính quan tr ng. Vi c khai thác ngu n này không ch đáp ng nhu c u đ uồ ọ ệ ồ ỉ ứ ầ ầ
t kinh t , mà còn đ nh h ng tích lu và tiêu dùng.ư ế ị ướ ỹ
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét