ADB Ngõn hng phỏt trin Chõu
BMNP Vn quc gia Bch Mó
CDM C ch phỏt trin sch
CERs Chng nhn gim phỏt thi
CIFOR Trung tõm nghiờn cu lõm nghip quc t
CO2 Khớ Cỏc-bon-i-ụ-xớt
DANIDA C quan phỏt trin quc t ca an Mch
DoF Cc Lõm nghip
EcoS Cỏc dch v h sinh thỏi
ENV in lc Vit Nam
ES Cỏc dch v mụi trng
FSIV Vin Khoa hc Lõm nghip Vit Nam
FPD Cc Kim lõm
GHG Khớ nh kớnh
GOV Chớnh ph
HHs H gia ỡnh
ICRAF Trung tõm nụng lõm nghip th gii
IFAD Qu phỏt trin nụng nghip quc t
IUCN T chc Bo tn thiờn nhiờn Th gii
JICA C quan hp tỏc phỏt trin quc t Nht Bn
MARD B Nụng nghip v Phỏt trin nụng thụn
MONRE B Ti nguyờn v Mụi trng
MOI B Cụng nghip
MPA Khu vc phũng h bin
MPI B K hoch v u t
NHPs Cỏc nh mỏy thu in quc gia
PPC U ban nhõn dõn tnh
PHPs Cỏc nh mỏy thu in cp tnh
PES Chi tr dch v mụi trng
SNV T chc phỏt trin H Lan
RCFEE Trung tõm nghiờn cu sinh thỏi v mụi trng rng
RUPES Chi tr cho ngi nghốo vựng cao v dch v mụi trng h mang li
UNESCO T chc vn hoỏ, khoa hc v giỏo dc ca Liờn hip quc
UNFCCC Cụng c khung ca Liờn hip quc v bin i khớ hu
VFU Trng i hc Lõm nghip Vit Nam
VND Vit Nam ng
WTP Sn lũng chi tr
WWF Qu Quc t Bo v Thiờn nhiờn
Cỏc t vit tt
7
Li m u 2
Cỏc tỏc gi 4
Cỏc t vit tt 5
Li cm n 8
1. Thut ng chi tr dch v mụi trng 10
2. Bi hc kinh nghim t d ỏn RUPES 12
3. Chi tr dch v mụi trng, tim nng v mt vi vớ d ti Vit nam 16
3.1. Chng 1. a vn chi tr dch v h sinh thỏi vo cỏc chớnh sỏch v chng
trỡnh ca Vit Nam 17
$IOH5POHVOIUSDIPIPUờOHCPWWỏOHờVOHVO
h Tr An 20
3.3. Chng 3. To ngun ti chớnh bn vng bo v cnh quan Vn quc gia
Bch Mó 24
3.4. Chng 4. Xõy dng c ch chi tr hp th cỏc bon trong lõm nghip: D ỏn thớ
im ti huyn Cao Phong tnh Ho Bỡnh, Vit Nam 26
3.5. Chng 5: Chia s ngun thu a phng: Khu Bo tn bin vnh Nha Trang, Vit
Nam 28
4. Tng hp v khuyn ngh 30
Ti liu tham kho 32
Ni dung
8
9
Hong Minh H, Meine van Noordwijk, Phm Thu Thy. 2008. Chi tr dch v mụi
trng: kinh nghim v bi hc ti Vit Nam. Hanoi, Vietnam. World Agroforestry
Centre (ICRAF). 33 p.
Bn quyn
World Agroforestry Centre, ICRAF Vietnam
Thit k
Nguyn Lờ Duy
Tikah Atikah
Mai Hong Yn
Phựng Vit Hip
Cụng ty thit k
Dee Creative., JSC
Trớch dn
Ban biờn tp chõn thnh cm n Trung tõm Nụng Lõm th
gii ti khu vc ụng Nam (ICRAF SEA) v Trung tõm
nghiờn cu lõm nghip quc t (CIFOR) v nhng úng
gúp cho vic xut bn cun sỏch ny. Chỳng tụi cng xin
cm n ụng V Tn Phng - Trung tõm nghiờn cu sinh
thỏi v mụi trng rng (RCFEE) thuc Vin khoa hc Lõm
nghip Vit Nam (FSIV) ó tham gia vit bi v hiu ớnh
bn ting Vit. Cm n cỏc tỏc gi thuc T chc WWF
Great Mekong Chng trỡnh Vit Nam v Vn phũng i
din ti Vit Nam ca t chc IUCN, nhng ngi ó tham
gia chun b cun sỏch ny. Chỳng tụi cm n Trung tõm
UIOHUJODB*$3"'4&"ờIUSDIịOHUJUIJULUậJ
liu ny v cui cựng chỳng tụi xin cm n tin s Terry
Sunderland, ang lm vic cho CIFOR, v nhng ý kin
úng gúp hon thin cun sỏch ny.
Chỳng tụi xin cm n b Kate Langford ó hiu ớnh bn
ting Anh, thc s Nguyn Chin Cng v b Nguyn Th
Thu Hng biờn dch t ting Anh sang ting Vit.
Phn 1
ca cun sỏch núi v thut ng chi tr dch v
mụi trng ti Vit Nam ca tin s Katherine Warner n
t t chc IUCN Vit Nam.
Phn 2
l phn tng hp bi hc kinh nghim t d ỏn
RUPES ti khu vc ụng nam Chõu do tin s Meine van
Noordwijk v Beria Leimona n t t chc ICRAF SEA thc
hin.
Phn 3
trỡnh by cỏch tip cn v kt qu t cỏc nghiờn
cu im PES ti Vit Nam. Cỏc chng do cỏc tỏc gi di
õy thc hin:
3.1. Chng 1.
a hot ng chi tr dch v h
sinh thỏi vo cỏc chớnh sỏch v chng trỡnh ca
Vit Nam do tin s Katherine Warner n t t chc
IUCN Vit Nam thc hin.
3.2. Chng 2.
Nghiờn cu im To ngun
IUSDIPIPUờOHCPWWỏOHQIOHIờV
ngun h Tr An do b ng Thuý Nga v ụng Rich-
ard McNally n t WWF Great Mekong Chng
trỡnh Vit Nam thc hin.
3.3. Chng 3.
/HIJéODVờJNi)USUậJ
chớnh bn vng bo v cnh quan ti Vn quc gia
Bch Mó ca b ng Thuý Nga n t WWF Great
Mekong - Chng trỡnh Vit Nam thc hin.
3.4. Chng 4.
Xõy dng c ch chi tr hp th
cỏc bon trong Lõm nghip: D ỏn thớ im ti huyn
Cao Phong tnh Ho Bỡnh, Vit Nam do ụng V Tn
Phng thuc Trung tõm nghiờn cu sinh thỏi v
mụi trng rng thc hin(RCFEE).
Phn 4.
Tng hp cỏc nghiờn cu im v khuyn ngh
do tin s Hong Minh H v Phm Thu Thu n t T
chc ICRAF Vit Nam thc hin.
Li cm n
10
nh 2: Tr em trờn cỏnh ng. nh do ICRAF Vit Nam cung cp.
11
Khỏi nim chi tr dch v mụi trng c s
dng ph bin
5
:
L cam kt tham gia hp ng trờn c s t nguyn cú
ging buc v mt phỏp lý v vi hp ng ny thỡ mt
hay nhiu ngi mua chi tr cho dch v h sinh thỏi xỏc
nh
6
COHDẩDIUSUJONUIPDDẩDIUSDIPNUIPD
nhiu ngi bỏn v ngi bỏn ny cú trỏch nhim m
bo mt loi hỡnh s dng t nht nh cho mt giai on
xỏc nh to ra cỏc dch v h sinh thỏi tho thun.
nh ngha bao gm chi tr l gỡ v chi tr cho cỏi gỡ v nú
liờn quan n c ch. Cỏch din t tt nht l trc ht
núi n chi tr l gỡ, i tng tham gia v sau ú gii
thớch lm th no.
Cỏc khỏi nim quan trng liờn quan n chi tr
l gỡ:
t$IJUSEDIWITJOIUIẩJMậTCJUIOHDIPWJDDVOH
cp cỏc dch v h sinh thỏi ny; v
t4CJUIOHWậIPDDẩDIUSOậZDỉUICJVIJO
EJOIJVIệOIUIDUJONUIUSIJOWUNJOUIV
m bo quyn hng dng )
Cỏc khỏi nim quan trng liờn quan n i
tng tham gia:
t/HJCẩOMậOHJTOMOHIPDCCUCVDUPSBDẩD
hng hoỏ v dch v h sinh thỏi thụng qua vic qun lý h
sinh thỏi;
t/HJNVBMậOHJTOMOHIPDCCUCVDQIJUS
cho cỏc li ớch t vic nhn c hng hoỏ v dch v h
sinh thỏi.
Cỏc khỏi nim quan trng liờn quan n lm
th no:
t%DIWITJOIUIẩJờDYẩDờOISĩSậOH
t)QờOHDBNLUWEVZUSệIPDMậNUIBZờJQIOH
thc s dng t c th.
5. Wunder (2005, p. 9) a ra mt nh ngha hp v chi tr dch v mụi trng l mt giao dch trờn c s t nguyn m ú dch v mụi trng c xỏc nh c th (hoc hot ng s
dng t m bo cú c dch v ny) ang c ngi mua (ti thiu mt ngi mua) mua ca ngi bỏn (ti thiu mt ngi bỏn) khi v ch khi ngi cung cp dch v mụi trng
m bo c vic cung cp dch v mụi trng ny.
6. Dch v h sinh thỏi thng c hiu l bao gm hng hoỏ (dch v c cung cp) v dch v mụi trng (xem phn chỳ thớch s 2 trờn).
1. Thut ng chi tr dch v mụi trng
12
13
T nm 2002, Qu phỏt trin Nụng nghip quc t (IFAD)
ờIUSEẩOồOờẩQDIPOHJOHIềPWỏOHDBPDIP
cỏc dch v mụi trng m h cung cp (RUPES) ti 6 im
nghiờn cu hnh ng gm: Sumberjaya, Bungo v Sing-
karak Indonesia; Bakun v Kalahan thuc Philippines;
Kulekhani Nepal v 12 im hc tp ti khu vc Chõu .
Mc ớch ca RUPES l xõy dng c ch mi ci thin
sinh k v an ninh ti nguyờn cho cng ng nghốo vựng
cao Chõu thụng qua xõy dng cỏc c s v cỏc c ch
nhm n ỏp ngi nghốo vựng cao v cỏc dch v mụi
trng h cung cp cho cỏc cng ng trong nc v trờn
phm vi ton cu.
Bi hc kinh nghim t d ỏn RUPES cú th
c chia ra thnh 5 hp phn nh sau:
1.
Hiu c rng chi tr dch v mụi trng nhm xoỏ
úi gim nghốo;
2.
Xõy dng cỏc chớnh sỏch v th ch thỳc y
hot ng chi tr dch v mụi trng cp a
phng, quc gia v quc t;
3.
Liờn kt ngi cung cp dch v mụi trng vi
ngi mua dch v mụi trng trong cỏc c ch chi tr
dch v mụi trng th nghim;
4.
Xõy dng tiờu chớ v ch s thc hin cỏc k
hoch chi tr dch v mụi trng c cụng bng v
hiu qu;
5.
Thnh lp i tỏc v mng li.
2. Bi hc kinh nghim t d ỏn RUPES
14
nh 3: Nụng thụn Vit Nam. nh do ICRAF Vit Nam cung cp.
Hiu c chi tr dch v mụi trng xoỏ úi
gim nghốo
Cỏc c ch chi tr cú th gii quyt c mt vi khớa cnh
ca vn nghốo úi ti khu vc nụng thụn. Kt qu ny
l rt co ý ngha vỡ úi nghốo nụng thụn Chõu cú liờn
quan n vic khụng quan tõm v hiu sai v dch v mụi
trng. Tng cng s an ton v quyn dng t, gim
OJMPTEPCUDờUIBZCOHJLIẩDDIJNờUDIP
QIẽQờVUWậPờUWậUOHHJẩUSUậJTO#OHMậNU
trong nhng bin phỏp nhm xoỏ úi gim nghốo thụng
qua dch v mụi trng.
Bng 1. S dng t cú iu kin c xem l mt hỡnh
thc thng cho vic thc hin phũng h u ngun
nhm xoỏ úi gim nghốo
D ỏn RUPES cho thy hiu qu xoỏ úi gim nghốo th
hin rừ rt nht ti im m d ỏn s dng gii phỏp
hng dng cú iu kin ti vựng phũng h u ngun.
Vic thi hnh cỏc quy nh ca Chớnh ph, bao gm vic
EJEJCUCVDờJWJOHJEJDờOIDờDEBUSéO
hiu bit cha y v thy vn ni ngi ta cho rng
ch rng mi cú th cung cp ngun nc n nh. Nghiờn
cu cho thy cỏc kiu s dng t an xen nh nụng lõm
kt hp vựng i nỳi v canh tỏc lỳa cỏc thung lng
trờn thc t vn m bo nhu cu nc vựng h lu.
ồJVờỉờUPOéOUJQDONJWADẩDIUIOHIUS
m phỏn giỳp cỏn b chớnh quyn a phng v cỏc
cng ng min nỳi t c cỏc cam kt. Cỏc cam kt
ny c ký 5 nm u cú iu kin v ký hp ng 25
nm nu kt qu ỏnh giỏ tt. õy chớnh l mt hỡnh thc
ca chi tr dch v mụi trng vỡ nú xỏc nh rừ cỏc tiờu
chun mụi trng s c s dng trong ỏnh giỏ (phự
hp vi cỏc tiờu chun th ch v qun lý hnh chớnh).
Ti im nghiờn cu Sumberjaya, d ỏn RUPES giỳp nhõn
rng t 5 cam kt lõm nghip cng ng u tiờn (Huttan
Kemasyarakatan hay HKM) lờn n khong 70% din tớch
rng ó c ký cam kt. n nay, cỏc kt qu cho thy
cỏc cam kt ny l s thnh cụng i vi tt c cỏc bờn
liờn quan. D ỏn RUPES ó gim ỏng k chi phớ giao dch
ca cỏc cam kt thụng qua vic n gin hoỏ th tc hnh
chớnh v nõng cao cht lng dch v lõm nghip ti a
phng. Tiờu chớ s dng ỏnh giỏ cỏc cam kt HKM
sau 5 nm u l
c s cho tiờu chun quc gia mi v cỏc phng thc
canh tỏc tt to c tim nng nh hng quan trng .
5SPOHLIJDẩDDOHDiIOHEOHDỉờJVLJOwUSBDỉ
hiu qu vi cỏc hot ng thit lp nh hot ng di c
gn õy thỡ ngi dõn bn a vựng cao cn cú quyn c
s hu t ai do ụng cha li. Ti Philipines, chớnh vn
ny li l c s ca s t tụn trng v c lp v kinh t.
Cỏc cam kt liờn quan n bo v rng hay bo v ngun
nc v vic ũi quyn c chi tr cho dch v phũng h
u ngun cú th ớt hn d kin ban u. Tuy nhiờn, vic
duy trỡ cht lng mụi trng (thng xy ra cỏc khu vc
EPDIểOIQIRVOMõMậSURVBOUSOHOIOHDOYFNYẽU
tho ỏng cỏc nhu cu ca ngi dõn bn a.
Ngun: http://www.worldagroforestry.org/sea/Networks/
RUPES/download/SiteProles/RUPES-Sumberjaya_FINAL.pdf.
Xõy dng chớnh sỏch v th ch thỳc y
k hoch chi tr dch v mụi trng cp a
phng, quc gia v quc t
vic chi tr cho cng ng vựng cao mt cỏch cú h
thng thỡ phi xỏc nh v gii quyt c cỏc hn ch,
khú khn phỏt sinh trong quỏ trỡnh thc hin. Cỏc hn ch
v khú khn ny gm thiu nng lc th ch, chớnh tr,
khung phỏp lý v ti chớnh v thm chớ quyn li v cam
kt ca cng ng b hn ch. D ỏn RUPES cng ó kim
nghim cỏc hn ch v mt th ch nh xung t v tranh
ginh quyn lc ca cỏc c quan chớnh ph trong vic
qun lý cỏc dch v mụi trng do ngi dõn a phng
mang li.
Ti Indonesia v Philippines, d ỏn RUPES ó thỳc y vic
thit lp hai mng li c lp trờn phm vi ton quc
IUSWJDSBRVZUờOIMJéORVBOờOWOờEDIWNJ
trng. Tỏc ng ca hot ng i thoi chớnh sỏch ca
cp tnh v trung ng ny ti cỏc khu vc nghiờn cu l
rt rừ rng. Vớ d, cỏc khỏi nim m d ỏn RUPES a ra ó
giỳp cỏc bờn liờn quan ti a phng thay i t mnh
lnh v kim soỏt v theo cỏch tip cn t trờn xung
trong qun lý mụi trng sang tho lun cỏc mi quan
h bỡnh ng v liờn h gia thng ngun v h ngun,
quyn v cụng bng mụi trng.
15
Liờn kt ngi cung cp dch v mụi trng vi
ngi s dng dch v mụi trng trong th
nghim c ch chi tr
D ỏn RUPES hot ng giỳp lm rừ khỏi nim dch v mụi
trng l gỡ v ai l i tng hng li t cỏc dch v ny,
dch v ny c ly t õu v to ra bng cỏch no. D ỏn
RUPES cú c nhiu bi hc kinh nghim thụng qua cỏc
hot ng nghiờn cu hnh ng. Liờn quan n cỏc chc
nng phũng h u ngun, cỏc k hoch chi tr ó thu
ờDOIOHLURVUPMONDEỏUIJVIUSUậJDIểOI
liờn quan n vn bin i hu trờn quy mụ ton cu.
.UCậJIDLIẩDUEẩO361&4MậUIBZWệCUờVCOH
DPOTLIOHWJOIOHTQYQIPậOUPậONJUIệWJD
tng cng chia s li ớch gia cỏc thnh viờn v phng
thc chi tr mang tớnh thc t, cú iu kin, cú s t
nguyn v vỡ ngi nghốo, s tng cng c hi thnh
cụng. Ti Nepal
7
, Philippines
8
v Indonesia
9
, cỏc quy nh
v vic phõn b s tin thu c t cỏc nh mỏy thu
in nm trong chng trỡnh tr cho chớnh quyn a
phng c ci tin theo thi gian. Cỏc nh mỏy ny
phn ln c nc ngoi vin tr v tin vay u t. Do
cha cú phng ỏn rừ rng trong vic s dng tin nh
th no nờn d ỏn RUPES ó giỳp vn ny tr nờn thc
t hn, cú iu kin v tp trung vo vỡ ngi nghốo (tham
kho Tiờu chớ v ch s ca k hoch RES cụng bng v
hiu qu di õy). Minh chng ca s hiu qu cú th,
v phng din lõu di, gúp phn lm cho vic chi tr ny
c tin hnh mt cỏch t nguyn trờn c s tng hot
ng kinh doanh c th ca nh mỏy thu in.
Kinh nghim t d ỏn RUPES ch ra rng mi quan h lõu
di l cn thit vi mc iu kin phự hp. S lng
ngi mua dch v t nguyn cam kt chi tr phớ di hn
v cú iu kin vi cng ng a phng vn cũn rt ớt.
Cỏc doanh nghip nh nh mỏy thu in, cụng ty cung
cp nc thnh ph l nhng i tng thng khụng
a ra cam kt di hn vi cng ng a phng vỡ h
cho rng õy l mt hng khụng cú nhiu ngi mua
la chn. Hn na, mi quan h gia cỏc doanh nghip
ny vi cng ng thng xy ra xung t v iu ú
DIOHUSOHDOHờOHWỏOHDBPDOHOIOSBờD
tm quan trng v vai trũ ca h. Do ú, cỏc k hoch chi
tr dch v mụi trng cú th c s dng hp thc
hoỏ c ch chia s trỏch nhim v sinh k v t c mc
tiờu kinh t bn vng.
Vic thc hin chi tr dch v mụi trng bao gm cỏc hp
ng bo tn gia ngi cung cp dch v mụi trng v
bờn hng li t dch v ny. Ngi cung cp dch v mụi
trng ng ý qun lý h sinh thỏi theo ỳng cỏc iu
khon cam kt v c chi tr (bng hin vt hoc tin
mt) theo cỏc iu kin ca hp ng ó ký. Bng 2 di
õy a ra quỏ trỡnh thụng qua mt hp ng bo tn vi
cng ng v cỏc yu t ca hp ng. Trong quỏ trỡnh i
n cam kt hp ng, cng ng s úng vai trũ l nhõn
vt chớnh cung cp u vo cho hp ng. Ngoi ra, cỏc
bờn tham gia xõy dng hp ng cng cn cú cỏch hiu
chung v ni dung hp ng. t c mc tiờu ny
cú th phi t chc cỏc khoỏ o to nõng cao nng lc
thng tho v ký kt hp ng cho nụng dõn.
7. http://www.worldagroforestry.org/sea/Networks/RUPES/download/SiteProles/RUPES-Kulekhani-FINAL.pdf.
8. http://www.worldagroforestry.org/sea/Networks/RUPES/download/SiteProles/RUPES-Bakhun-FINAL.pdf.
9. http://www.worldagroforestry.org/sea/Networks/RUPES/download/SiteProles/RUPES-Singkarak-FINAL.pdf.
16
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét