3-/ Nguyên tắc xác định lãi suất:
Những nguyên tắc xác định lãi suất hình thành theo cơ chế thị trờng:
3.1. Căn cứ vào quan hệ cung-cầu tiền vay:
- Cung tiền vay chịu tác động của các yếu tố:
+ Mức thu nhập: sự gia tăng thu nhập trong nền kinh tế sẽ làm tăng các
khoản tiền d thừa ngoài chi tiêu dẫn đến sự tăng lên của cung tiền vay qua đó
kéo lãi suất hạ xuống.
+ Mức lạm phát: sự gia tăng lạm phát làm cho giá trị thực tế của các khoản
tiền giảm xuống làm cho giá trị các khoản tiền thu về khi cho vay giảm, cung
tiền giảm, đảy lãi suất tăng lên.
+ Mức rủi ro của việc cho vay: khi mức rủi ro trong cho vay tăng lên, làm
giảm bớt việc cho vay, cung về tiền vay giảm đẩy lãi suất lên cao.
- Những yếu tố tác động đến cầu tiền vay:
+ Mức lợi tức dự tính của các cơ hội đầu t: Khi mức lợi tức này tăng làm
tăng nhu cầu về vốn đàu t, cầu tiền vay tăng đẩy lãi lên suất lên cao.
+ Mức lạm phát: Sự gia tăng lạm phát làm giảm chi phí thực tế của việc sử
dụng tiền vay, cầu về tiền vaytăng đẩy lãi suất lên cao.
+ Mức bội chi ngân sách nhà nớc: ngân sách nhà nớc bội chi làm tăng cầu
tiền vay dẫn đến lãi suất tăng.
Khi cung tiền vay nhỏ hơn cầu tiền vay thì lãi suất tăng và ngợc lại. Khi
cung tiền vay bằng cầu tiền vay thì lãi suất ổn định.
3.2. Căn cứ vào thời hạn cho vay:
< <
3.3. Căn cứ vào cơ chế lãi suất dơng:
< < <
5
4-/ Các loại lãi suất tín dụng:
Trên thị trờng vốn ở các nớc, thông thờng có các loại lãi suất sau đây:
4.1. Lãi suất cơ bản:
Là lãi suất do NHTƯ công bố làm cơ sở cho các ngân hàng thơng mại và
các tổ chức ấn định lãi suất kinh doanh.
6
4.2. Lãi suất sàn và lãi suất trần:
Là lãi suất thấp nhất và cao nhất trong một khung lãi suất nào đó, mà
NHTƯ ấn định cho các NHTM, hoặc do các NHTM qui định trong hệ thống
của nó, nhằm thống nhất các hoạt động trong nền kinh tế quốc dân.
4.3. Lãi suất tái chiết khấu:
Là lãi suất cho vay ngắn hạn mà NHTƯ dành cho các NHTM, trong trờng
hợp cấp vốn cho chúng thông qua nghiệp vụ tái chiết khấu thơng phiếu và giấy
tờ có giá. Lãi suất tái chiết khấu là lãi suất của các NHTM đẻ từ đó chúng ấn
định lãi suất chiết khấu và lãi suất cho vay khác trong khung lãi suất đợc phép.
4.4. Lãi suất tái cấp vốn:
Là lãi suất do NHTƯ áp dụng khi tái cấp vốn.
4.5. Lãi suất danh nghĩa:
Là lãi suất mà ngời cho vay đợc hởng, không tính đén sự biến động của giá
trị tiền tệ.
4.6. Lãi suất thực:
Là lãi suất sau khi đã loại trừ sự biến động của giá trị tiền tệ, nh lạm phát
hoặc lên giá tiền tệ.
4.7. Lãi suất trên thị trờng tiền tệ liên ngân hàng:
Là lãi suất mua bán vốn giữa các NHTM do NHTƯ điều hành và ấn định.
Các loại lãi suất tín dụng đợc hình thành một cách đa dạng trong nền kinh
tế thị trờng. Đại bộ phận chúng đều do NHTƯ kiểm soát và khống chế. Xu h-
ớng chung sẽ tiến tới một lãi suất phổ thông đơn giản. Hiện nay, ở các nớc
chậm phát triển lãi suất tín dụng còn cao. Còn ở các nớc có nền kinh tế phát
triển lãi suất thờng hạ. Ngày nay do sự hội nhập kinh tế giữa các quốc gia, cho
7
nên mặt bằng lãi suất có cơ hội đợc thiết lập giữa nhiều nớc trong khu vực và
nhiều nớc trên thế giới.
8
5-/ Các yếu tố ảnh hởng đến lãi suất tín dụng:
5.1. Cung và cầu về tiền vay:
Nh phần trên đã đè cập, cung-cầu tiền vay có ảnh hởng đến sự biến động
lãi suất.
5.2. Mức độ rủi ro trong việc hoàn trả vốn:
Khi mức độ rủi ro càng cao thì ngời ta sẽ tính lãi suất càng cao và ngợc lại.
do vậy, tuỳ theo điều kiện đảm bảo và mức độ bảo toàn vốn vay của các khoản
tiền vay mà lãi suất có thể cao hay thấp.
5.3. Số lợng vay và thời hạn vay:
Thông thờng số lợng lớn và thời hạn vay dài sẽ đợc tính lãi suất cao hơn số
lợng nhỏ và thời hạn ngắn vì mức độ rủi ro thờng cao hơn.
5.4. Mức sinh lời của nền kinh tế:
Mức lãi suất cho vay chỉ đợc chấp nhận khi nó nhỏ hơn mức sinh lời của
nền kinh tế đẻ đảm bảo cho ngời vay có lãi khi sử dụng vốn trong quá trình sản
suất kinh doanh. Mức sinh lời cao thì lãi suất sẽ cao và ngợc lại.
5.5 Thu - chi ngân sách:
Khi ngân sách nhà nớc bội chi, chính phủ bù đắp bội chi bằng cách phát
hành và bán tín phiếu, trái phiếu chính phủ, làm tăng nhu cầu vay tiền và tăng
lãi suất.
Ngợc lại khi ngân sách bội thu sẽ tăng mức cung của quỹ cho vay làm cho
lãi suất giảm.
5.6. Chi phí hoạt động ngân hàng:
Vì:
= +
9
Do đó chi phí hoạt động ngân hàng cao sẽ đẩy lãi suất tăng và chi phí hoạt
động giảm sẽ làm lãi suất giảm.
Nh vậy để duy trì mức lãi suất vừa phải, thúc đẩy nhu cầu vay vốn thì các
ngân hàng cần tích cực giảm chi phí hoạt động cũng nh thu hẹp các bộ phận cán
bộ d thừa hay cán bộ kém năng lực, tiết kiệm chi phí để giảm lãi suất cho vay.
5.7. Lạm phát:
Khi lạm phát cao thì ngời cho vay sẽ không muốn cho vay, cung tiền vay
giảm xuống trong khi cầu tiền vay tăng lên (do chi phí cho khoản vay giảm đi)
đẩy lãi suất tăng cao.
Lãi suất tín dụng chịu tác động của rất nhiều yếu tố cho nên để xây dựng
một chính sách lãi suất hợp lý, các nhà quản lý, các cơ quan chức năng có liên
quan phải có một cách nhìn nhận tổng hợp sát thực để có những quyết định
đúng đắn đem lại lợi ích cho ngời đi vay cũng nh đảm bảo quyền lợi của ngời
cho vay, bảo toàn đồng vốn và đảm bảo cho các NHTM, tổ chức tín dụng kinh
doanh có lãi và cao hơn nữa là ổn định giá trị đồng tiền, thúc đẩy tăng trởng
kinh tế.
6-/ ý nghĩa của lãi suất tín dụng trong nền kinh tế thị trờng:
Lãi suất tín dụng là một trong những đòn bẩy kinh tế quan trọng của nền
kinh tế thị trờng. Nó tác động đến tất cả các doanh nghiệp có sử dụng vốn tín
dụng nói riêng và do đó đến tất cả các lĩnh vực của nền kinh tế quốc dân nói
chung. tác dụng của lãi suất đợc thể hiện ở những nội dung sau đây:
6.1. Lãi suất tín dụng là công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô:
Tăng hay giảm lãi suất cho vay, sẽ làm vốn của doanh nghiệp giảm xuống
hay tăng lên. Nh vậy quyết định đến việc thu hẹp hay mở rộng sản suất. Tình
trạng này sẽ dẫn đến số lợng công việc làm trong xã hội tăng lên hay giảm
xuống. Điều đó có nghĩa rằng, lãi suất tín dụng đã có ảnh hởng trực tiếp đến
việc giải quyết tình trạng thất nghiệp trong xã hội
10
Mặt khác, tăng hay giảm lãi suất tiền gửi, đặc biệt là lãi suất tái chiết khấu
sẽ có ảnh hởng trực tiếp đến số lợng ngoại tệ đi vào trong nớc. do đó sẽ ảnh h-
ởng đén cung cầu ngoại tệ dẫn đến sự thay đổi tỷ giá và quan hệ xuất nhập khẩu
trong từng thời kỳ.
Nh vậy, có thể khẳng định lãi suất là công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô.
6.2. Lãi suất tín dụng là công cụ điều chỉnh kinh tế vi mô.
Trong nền kinh tế, thờng xảy ra những đột biến ở từng khu vực hay trong
toàn bộ nền kinh tế quốc dân do những nguyên nhân không lờng trớc đợc. khi
xảy ra những hiện tợng nh vậy chính phủ thờng sử dụng nhữnh công cụ kinh tế
trong đó có lãi suất tín dụng để điều chỉnh lại những quan hệ tạo điều kiện cho
kinh tế khu vực, ngành hay toàn bộ nền kinh tế phát triển. Chẳng hạn, trong
điều kiện lạm phát, chính phủ có thể tăng lãi suất tiền gửi để rút bớt tiền trong l-
u thông về, hoặc có thể áp dụng mức lãi suất khác nhau giữa các khu vực, để
điều hoà lu thông tạo mặt bằng giá cả hợp lý, đảm bảo cho sản suất và lu thông
hàng hoá phát triển.
Là công cụ điều chỉnh kinh tế vi mô, lãi suất tín dụng phải đợc xử lý kịp
thời và chính xác. Điều đó đòi hỏi hệ thống ngân hàng phải nắm vững thông tin
kinh tế, biết xử lý thông tin, để có những quyết định chính xác trong việc thực
hiện chính sách lãi suất.
6.3. Lãi suất tín dụng là công cụ khuyến khích cạnh tranh giữa các
ngân hàng thơng mại:
Trong khung lãi suất cho phép, để tăng khối lợng nguồn vốn huy động
đồng thời để mở rộng quan hệ tín dụng với khách hàng, các NHTM có thể nâng
lãi suất tiền gửi và hạ lãi suất cho vay. Đây chính là hoạt động cạnh tranh giữa
các ngân hàng thơng mại. Thực chất của quá trình này là phân chia khối lợng
tiền gửi và mở rộng phạm vi ảnh hởng của ngaan hàng ra thị trờng. Để đảm bảo
cạnh tranh thắng lợi, mỗi ngân hàng thơng mại đều có chiến lợc khách hàng của
mình. Chiến lợc này đợc thực hiện bằng lãi suất u đãi. Muốn vậy các ngân hàng
11
thơng mại đều tìm mọi biện pháp giảm thấp chi phí kinh doanh và chi phí quản
lý. Sự cạnh tranh lành mạnh giữa các NHTM sẽ tạo ra lợi ích kinh tế chung cho
toàn bộ nền kinh tế quốc dân.
6.4. Lãi suất tín dụng là công cụ khuyến khích tiết kiệm và đầu t:
Theo lý thuyết tài chính, chúng ta có thể đa ra một phơng trình đơn giản về
thu nhập.
Thu nhập = Tiêu dùng + Tiết kiệm
Phơng trình này không những đúng với đặc điểm tài chính của các hộ gia
đình, các doanh nghiệp mà cả đói với nền tài chính quốc gia. Giả sử, trong điều
kiện của mộy nền kinh tế bình thờng, tỷ lệ giữa tiêu dùng và tiết kiệm là hợp lý.
Để tăng tỷ lệ tiết kiệm, khuyến đầu t, tức là tăng khả năng tài chính cho toàn bộ
nền kinh tế quốc dân, thì biện pháp có hiệu quả nhất là tăng lãi suất huy động
vốn. Khi lãi suất huy động vốn tăng lên, thì trớc hết các hộ gia đình phải xem
xét lại các khoản chi cho tiêu dùng thờng xuyên, có thể giảm chi hoặc hoãn một
số khoản chi này, để tăng thêm tỷ lệ tiết kiệm trong tổng thu nhạp. Sau đó từ
khoản tiết kiệm này, họ sẽ chọn hớng đầu t : Gửi vào ngân hàng, vào quĩ bảo
hiểm, hay đầu t vào thị trờng chứng khoán. . . khi thấy có lợi hơn.
Nh vậy có thể khẳng định lãi suất là công cụ can thiệp có hiệu lực để phân
chia giữa quỹ tiêu dùng và tiết kiệm. Nhng nâng lãi suất huy động vốn đến mức
độ nào, thì cần phải cân nhắc thận trọng để đảm bảo sự phát triển hài hoà của
nền kinh tế quốc dân.
II-/ Thực trạng lãi suất tín dụng ở Việt Nam - u nhợc điểm &
tác dụng đối với việc phát triển kinh tế - xã hội:
1-/ Giai đoạn từ trớc tháng 3 - 1989:
Đây là thời kỳ điều hành lãi suất theo cơ chế lãi suất âm. Trong giai đoạn
này tuỳ từng thời gian Ngân hàng Nhà nớc có điều chỉnh lãi suất nhng do lạm
12
phát phi mã (tỷ lệ lạm phát năm 1986 là 747,7%, năm 1987 là 301,3%) nên lãi
suất luôn ở tình trạng âm:
+ Lãi suất tiền gửi nhỏ hơn mức lạm phát.
+ Lãi suất cho vay thấp hơn mức lãi suất huy động.
Hệ thống lãi suất âm có nhiều tiêu cực:
+ Khả năng huy động vốn đi với yêu cầu rút bớt tiền trong lu thông, giải
toả áp lực của tiền đối với giá cả hàng hoá bị hạn chế nhiều.
+ Nhu cầu vay vốn tăng lên không thực chất tạo lợi nhuận giả cho
doanh nghiệp.
+ Ngân hàng bao cấp cho khách hàng qua lãi suất tạo lỗ không đáng có
cho ngân hàng, ngân hàng không thể kinh doanh bình thờng, lãi suất hoàn toàn
do Nhà nớc quyết định theo ý muốn chủ quan.
Từ đó hình thành nên các kết quả trái ngợc nhau, bất hợp lý giữa ngời gửi
tiền, ngân hàng và ngời vay vốn. Ngời ta đã ví việc gửi tiền tiết kiệm nh là việc
bán một con trâu lấy tiền gửi vào ngân hàng, khi rút tiền ra thì số tiền ấy chẳng
mua nổi cái dây thừng.
2-/ Giai đoạn từ tháng 3 - 1989 đến tháng 10 - 1993:
Thời kỳ này Ngân hàng Nhà nớc đã chủ động sử dụng công cụ lãi suất,
chuyển từ lãi suất âm sang lãi suất dơng. Để thu hút tiền thừa trong lu thông về,
kiềm chế lạm phát, Ngân hàng Nhà nớc đã nâng lãi suất huy động lên rất cao
trong một thời gian ngắn: lãi suất không kỳ hạn là 9%/tháng tức là 108%/năm,
lãi suất tiết kiệm kỳ hạn 3 tháng là 12%/tháng tức là 144%/năm. Việc làm đó đã
thu hút một khối lợng tiền lớn trong lu thông, tăng nguồn vốn tín dụng, giảm áp
lực lạm phát. Siêu lạm phát bị chặn đứng nhanh chóng, sau đó xảy ra hiện tợng
giảm lạm phát vào tháng 5 đến tháng 7/1989, đợc ổn định với mức thấp cho tới
tháng 6/1990. Giá vàng, đôla Mỹ giảm đáng kể chứng tỏ lòng tin của dân c đối
với đồng nội tệ đợc phục hồi.
13
Chính sách lãi suất trên đã có hiệu quả tức thì nhng chỉ thích hợp với
những bối cảnh lịch sử nhất định vì đây chỉ là biện pháp can thiệp trực tiếp vào
thị trờng tiền tệ tơng tự nh việc ấn định vì đây chỉ là biện pháp can thiệp trực
tiếp vào thị trờng tiền tệ tơng tự nh việc ấn định giá bằng các biện pháp hành
chính của Nhà nớc cho hàng hoá trên thị trờng. Từ 20/3/1990 đến tháng
11/1990 Ngân hàng Nhà nớc vẫn để lãi suất tiết kiệm kỳ hạn 3 tháng là 4%, tiền
gửi không kỳ hạn là 1,8%/tháng, lãi suất cho vay các tổ chức kinh tế là
2,4%/tháng thấp hơn lãi suất tiền gửi là 1,6%/tháng, do vậy Nhà nớc phải bù lỗ
cho ngân hàng hơn 400 tỷ đồng.
Thực tế lãi suất ở Việt Nam biến động hết sức thất thờng và hệ thống
thông tin số liệu cha cho phép dự đoán tỷ lệ lạm phát chính xác, do đó khi lấy
lạm phát làm cơ sở quy định mức lãi suất đã làm cho mức lãi suất thực tế dao
động mạnh, sự ổn định kinh tế vĩ mô không duy trì đợc trong thời gian dài. Nửa
cuối năm 1990 và đầu năm 1992 lạm phát lại quay trở lại.
Trớc tình hình đó, tháng 6/1992, Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam có sự điều
chỉnh lãi suất theo hớng lãi suất dơng và đánh dấu một bớc ngoặt quan trọng
trong hoạt động tín dụng của hệ thống ngân hàng:
+ Chuyển lãi suất âm qua lãi suất dơng tức là lãi suất tiền gửi cao hơn mức
lạm phát và lãi suất cho vay cao hơn lãi suất huy động, xử lý hài hoà lợi ích của
ngời gửi tiền, ngời vay vốn và tổ chức tín dụng.
+ Xoá bỏ bao cấp qua lãi suất ngân hàng, chuyển hoạt động ngân hàng
sang kinh doanh thực sự. Nhờ kiềm chế đợc lạm phát, giảm đợc giá đôla, vàng,
từ tháng 6/1992 Ngân hàng đã giảm dần lãi suất tiết kiệm và từ thágn 8/1992
thực hiện lãi suất dơng.
Tuy vậy trong giai đoạn này còn một số tồn tại:
+ Đối với từng ngành kinh tế (công - nông - thơng nghiệp) có mức lãi suất
riêng.
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét